Toplum ve Bilim Dergisi

“Toplum ve Bilim Dergisi” neredeyse 40 yıldır entelektüel hayatımızda saygın yeri olan, yayımladığı nitelikli makalelerle sosyal bilimler dünyamızın yüz akı olan dergilerindendir. Derginin 151. sayısında Prof. Dr. Erol Demir‘in “Kasabada Değişme ve Modernleşme: Mübeccel B. Kıray’ın Ereğli’sine Karşılaştırmalı Bir Bakış” başlıklı makalesi yayımlandı. Makaleyi ilgiyle okudum. Zira Mübeccel Hocanın sosyoloji camiasındaki saygın yeri, Ereğli kitabının Sosyoloji literatürümüzün dönemeç noktalarından biri olması ve yazarın Prof. Dr. Erol Demir olması makaleyi ilginçleştiren etkenlerdendi.

Prof. Dr. Erol Demir

Prof. Dr. Erol Demir’i araştırma görevliliği yıllarından beri takdirle izlerim. Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Sosyoloji Bölümü’nde yaklaşık 19 yıl aynı bölümde birlikte çalıştık. Yüksek lisans aşamasından itibaren tüm akademik aşamalarını başarıyla ve örnek çalışmalarla geçirdiğini yakından gözlemledim. Makalenin Sn. Demir’in kaleminden çıkması makalenin ne denli titizlikle yazıldığının kanıtıydı.

Sosyoloji lisans öğrenciliğimin 2. yılında okuduğum Ereğli’nin, ki hâlâ sakladığım ilk ödevlerimden biri de bu kitap üzerinedir, kitap olarak yayımlanışından 56, araştırmanın yapılışından 58 yıl sonra tekrar karşıma çıkması hoş bir  tesadüf oldu.

Makaleyi okurken Ereğli kitabı üzerinden hem Mübeccel Kıray‘ı hem onun bu kitabı yazarken dayandığı Yapısal-İşlevselci yaklaşım ve Modernleşme Kuramı ile bu çizgide geliştirilen kavramların günümüz Türkiye’sine seslenen sözünün olup olmadığını, varsa ne olabileceğini düşündüm.

Tabii, Sn. Demir’in satır aralarından hissettiğim Türkiye sosyolojisindeki asıl dönemecin ne yaygın kanının işaret ettiği gibi Ereğli araştırması ne de benim de bir makalemde yazdığım gibi TSBD’nin fonladığı İzmir Araştırmaları olduğu idi. Türkiye sosyolojisindeki dönemeç aslında Behice Boran‘ın 1945 yayını “Toplumsal Yapı Araştırmaları: İki Köy Çeşidinin Mukayeseli Tetkiki başlıklı “kitabı ile alınmıştır. Ki bu kitap yıllarca yasaklı olduğu gerekçesiyle yayıncısı olan DTCF Kütüphanesinde bile 1980’lerin sonlarına kadar okunamamıştır. Bana göre Türkiye sosyolojisinin dili üzerine bir çalışma başlatılacaksa bu dilin kuruluşu Behice Boran’ın gerek anılan kitabına gerek DTCF Dergisi’ndeki makalelerine tarihlenmelidir.

Merak ediyorum “Türkiye modernleşmesi” için Behice Boran’ın 1940’larda yakaladığı bağlantıların 1962’nin Ereğli’si ve hatta 2019’un Ereğli’sinde uzantıları var mıdır? Bunu merak ediyorum, zira Mübeccel Kıray’ın 1962 araştırmasının 2019 Ereğli’sine herhangi bir sözünün olmadığını biliyorum.

Behice Boran’ın kitabı elimde yok. Onun için karşılaştırmasını yapamıyorum. (Kitabın fotokopisinin Selçuk Üniversitesi Kütüphanesine geçen bağış kitaplarım arasında bulunması gerekiyor ama o bağış kitaplarımın bir tanesinin bile raflarda yer almadığını biliyorum. Kimbilir hangi depoda çürümeye terk edilmiştir, nice çok çok değerli yerli yabancı sosyoloji kitaplarımın yanısıra).

Behice Boran Mübeccel Kıray kıyaslamasını bir yana bırakalım ve “Mübeccel Kıray’ın 1962 araştırmasının  2018’e herhangi bir sözünün olmadığını biliyorum” ifademin ipucunu yazayım: 2018 Genel Seçim sonuçlarına göre Karadeniz Ereğlisi’nde Cumhur ittifakı %56.9, Millet ittifakı %39.9 oy almış. 2018 Cumhurbaşkanlığı seçiminde Sn. Erdoğan %55.5 Sn. İnce 36.1 oy almıştır.

Bu tablo bize neyi gösteriyor? Bu tablo bize Yapısal İşlevselci yaklaşım ve onun temel sayıltıları ışığında geliştirilen Modernleşme teorilerinin sosyal hayatın gerçekliğine nüfuz etme açısından başarısızlığını göstermektedir. Mübeccel Kıray’ın Ereğli çalışması bize bu siyasi tabloya ilişkin hiçbir ipucu sunmamıştır.

Bilmem Behice Boran’ın araştırması sunabilir miydi? Bu sorunun cevabı için sanırım Sn. Demir’in aynen Ereğli için yaptığı gibi bir kuyumcu titizliği ile Behice Boran için de bir kazı yapması gerekmektedir. Bu konuda ondan umutluyum zira 15 Şubat 2020’de Route Ankara’daki konuşmamızda Behice Boran’da Max Weber’in izlerini bulduğunu söylemişti diye hatırlıyorum. 

Nilgün ÇELEBİ

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

error: KOPYALANAMAZ!.. Dibace.Net yayınlanan tüm fikir ve yazıları korumaktadır! Lütfen site editörüne başvurunuz...