Firdevsî

25 Ordibeheşt (14 Mayıs) İran‘da Firdevsi günü olarak adlandırılmıştır.

Bir İranlı olarak Firdevsi’ye minettarım.

10. yüzyılda İran’da Gazneliler’in hüküm sürdüğü dönemde bilim ve edebiyat dili Arapçayken Hekim (filozof) Ebul-Kasım Firdevsi Tusi (d. 940, Tus-Horasan – ö. 1020. Tus-Horasan) büyük eseri olan Şehname‘yi yazmakla Farsça’yı Arapça istilasından kurtarıp yeniden canlandırdı. Şehname Şahların kitabı demek.

Bu şaheserin biçimi mesnevi türünden olup içeriği ise İran mitleri, efsaneleri ve tarihi ile ilgilidir. Eser, üç temel bölümden oluşur:

  • Mitler: Kiyumers’ten Feridun’un krallığına kadar.
  • Tarih: Behmen’in krallığından Arapların saldırısına kadar.
  • Kahramanlık: Demirci Kave’nin başkaldırmasından Rüstem’in ölümüne kadar.

Şehname’nin dili yalın ve akıcıdır. Firdevsi 60 bin beyit civarında olan bu eseri yazmak için ömrünün 30 yılını vakfetmiş. Bu büyük eserde sadece 865 Arapça sözcük bulunmaktadır.

Bu otuz yılda çok sıkıntı çektim ama

Acemi tekrar dirilttim bu farsçayla

Şiirden büyük bir saray yaptım ben

Rüzgârdan yağmurdan hasar görmeyen

Şehname’nin karakterleri hep zülme karşı başkaldırırlar. Bütün hikayelerde iyilik ve kötülük birbiriyle savaşmaktadır. Işık karanlığı yener.

Firdevsi’nin Şehname’si İranlıların kimliğidir. Hatta ona Acem Kuran’ı derler.

Şahnâmehâni (Şehname okumak) İran’da eski bir gelenektir. Kışın uzun gecelerde özellikle Yelda gecesinde Şirazli Hafız‘in gazelleri yanı sıra Firdevsi’nin Şehnâmesi de mutlaka okunur. Firdevsi olmasaydı belki bugün Farsça diye bir dil olmayacaktı.

Şehname şimdiye kadar dünyanın 30 canlı diline çevrilmiştir. Türkiye’de en son Prof. Dr. Nimet Yıldırım Şehname’yi Türkçe’ye çevirdi ve 2017 yılında İran’da ‘yılın kitabı ödülü’nü aldı.

Firdevsî’nin Şâhnâme adlı eserinin ilk sayfası (TSMK, Hazine, nr. 1479)

Sama Qadiri

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

error: KOPYALANAMAZ!.. Dibace.Net yayınlanan tüm fikir ve yazıları korumaktadır! Lütfen site editörüne başvurunuz...