Hasan Üstün editörlüğünde hazırlanan Antalya Basın Tarihi (1920-2014) adlı eser, Antalya’nın 1920-2014 yılları arasındaki basın tarihini bütüncül bir yaklaşımla ele alan bir çalışma niteliği taşımaktadır. Eserin temel amacı, Türk basın tarihinin önemli eksikliklerinden biri olan yerel basın tarihçiliğine katkı bulunmak ve Antalya’da 1920 yılından 2014 yılına kadar yayımlanan süreli yayınların tarihsel gelişimini ortaya koymaktadır.
Eserin çıkış noktası, Türk basın tarihi çalışmalarının yalnızca İstanbul merkezli okumalar üzerinden anlaşılamayacağı meselesini kapsamaktadır. Eserin editörü Hasan Üstün, sosyolog Cahit Orhan Tütengil’in Türk basın tarihinin yazılabilmesi için yerel basın monografilerin gerekliliği görüşünden hareketle, Antalya örneğini ayrıntılı bir biçimde ele almayı amaçlamıştır. Bu yönüyle eser yalnızca bir şehir basın monografisi değil, aynı zamanda Türk basın tarihinin taşra boyutunun anlaşılması için katkı sunmaktadır.
Eser hedef kitlesi bakımından oldukça geniştir. Özellikle tarihçiler, iletişim fakültesi öğrencileri, gazetecilik araştırmacıları, yerel tarih çalışmaları yapan akademisyenler, Antalya şehir tarihiyle ilgilenen araştırmacılar ve basın tarihi alanında çalışan bilim insanları kitabın temel okuyucu kitlesini oluşturmaktadır.
Eser, ortaya koyduğu temel hedefleri büyük ölçüde gerçekleştirilmektedir. Antalya basınının yaklaşık yüz yıllık gelişimini sistematik bir çerçevede ele alması, çok sayıda süreli yayını incelenmesi ve basın kurumlarının toplumsal-siyasal bağlamları içerisinde değerlendirmesi ile yerel basın tarihi literatürüne önemli katkılar sunmaktadır. Bazı süreli yayınlarının derleme ve arşiv eksikliklerinden ötürü tam koleksiyonlarına ulaşılamamış olması, eserin nihai ve tamamlanmış bir basın çalışması olarak değerlendirilmesinin önüne geçmektedir. Ancak mevcut koşullar kapsamında Antalya basın tarihi açısından hazırlanmış başlıca başvuru eserlerinden biri olduğu açıktır.
Eser, betimleyici anlatımın ötesine geçen analitik bir yaklaşımla Çok yazarlı bir çalışma olan bu eser özellikle gazetelerin kuruluş tarihlerini ve yayın bilgilerini salt bir kataloglama olarak vermemiş; bu yayınların ortaya çıktıkları siyasal, ekonomik ve toplumsal şartları da değerlendirmiştir. Özellikle erken cumhuriyet dönemi, çok partili hayata geçiş süreci, Demokrat Parti dönemi, 1980 sonrası medya yapılanması ve 2000’li yıllardaki teknolojik dönüşüm gibi tarihsel kırılma noktalarının Antalya basını üzerindeki tesiri ayrıntılı biçimde ele alınmıştır.
Antalya’da yayımlanan gazeteler ve dergilerin tarihsel gelişimini bkronolojik dönemlendirme esas alınarak ele alınmıştır. Bu bölümlerde Anadolu, Antalya, Şelale, İleri, Atayolu, Hürses, Antalya Ekspres ve Akdeniz Atılım gibi yayınların kuruluşlarından, yayın politikaları ile toplumsal etkileri birlikte ele alınmaktadır. Sonraki bölümlerde ise Antalya’daki radyo ve televizyon yayıncılığı, internet gazeteciliği ve gazetecilerin meslek örgütleri incelenmektedir. Böylece eserde yalnızca gazete yayıncılığı değil; iletişim tarihinin farklı katmanlarını da araştırmaya dahil edilmektedir.
Eserde temel görüş yerel basın tarihinin yalnızca haberleri nakleden bir araç olmaktan ziyade; kent kimliğinin oluşmasından, dönemin olaylarını yansıtmasına, toplumsal hafızanın korunmasında ve siyasal süreçlerin şekillenmesinde önemli bir işlev üstlendiğini savunmaktadır. Antalya basın tarihi de bu görüş etrafında tutarlı örneklerle desteklemektedir.
Çalışmanın öne çıkan yönlerinden biri, daha önce dağınık halde bulunan bilgileri sistematik biçimde bir araya getirmesidir. Ayrıca farklı araştırmacıların katkılarıyla hazırlanmış olması, çalışmanın kaynak çeşitliliğini artırmıştır. Bununla birlikte arşiv eksiklikleri, bazı gazetelerin tam koleksiyonlarına ulaşılamaması ve Antalya ilçelerindeki basın faaliyetlerinin kapsam dışında bırakılması eserin temel sınırlılıkları arasında yer almaktadır.
Eser kaynak çeşitliliği bakımından güçlü bir altyapıya sahiptir. Gazete koleksiyonları, resmi belgeler, bibliyografik kaynaklar ve sözlü tarih verileri araştırmanın temel dayanaklarını oluşturmaktadır. Eserin dili akademik olmakla birlikte oldukça anlaşılır ve akıcıdır. Metin içerisinde çeşitli tablo, liste ve bibliyografik veriler kullanılmıştır. Bu unsurlar okuyucunun tarihsel gelişimi takip etmesini kolaylaştırmakta ve çalışmanın belge niteliğini de güçlendirmektedir.
Editör Hasan Üstün’ün daha önce Antalya iletişim tarihi üzerine yaptığı çalışmalar dikkate alındığında eser, uzun yıllara dayanan bir çalışmanın ürün olarak karşımıza çıkmaktadır. Türkiye’de yerel basın üzerine yapılmış araştırmalarla karşılaştırıldığında eser, yerel basın tarihi literatüründe seçkin bir konuma yerleşmektedir. Özellikle salt bir kataloglama tarzından uzak bir üslubun olması son derece önemli bir yeri teşkil etmektedir.
Bununla birlikte Antalya ilçelerindeki yayın faaliyetlerinin kapsam dışında bırakılmış olması gelecekte yapılacak çalışmalar için önemli bir araştırma alanı oluşturabilir. Ayrıca yerel gazetecilerin biyografileri, sözlü tarih çalışmaları ve dijital medya dönüşümünün Antalya örneğinde incelenmesi gelecekte araştırılabilecek konular arasındadır.
Sonuç olarak Antalya Basın Tarihi (1920-2014), yerel basın tarihçiliği açısından önemli bir başvuru kaynağı niteliği taşımaktadır. Eksikliklerine rağmen Antalya’nın medya hafızasını kayıt altına alan, yerel basın tarihi literatürünün temel başvuru kaynaklarından biri olarak değerlendirilebilir.
Ahmet ŞAHİN
Antalya Basın Tarihi (1920–2014)
Ed. Hasan Üstün
Ankara, Antalya Büyükşehir Belediyesi Yayınları, 2019, 463 sayfa, ISBN: 978-605-2258-11-8
Son Yorumlar