Ahmet Şahin: Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan süreçte Türkiye’deki basın gelişimi düşünüldüğünde, Artvin’de yerel basının görece geç ortaya çıkmasının sebepleri nelerdir?
Dr. Özlem Seyhan: Yerel basın tarihi incelendiğinde kültürel, sosyal ve ekonomik olarak tam manasıyla gelişim kaydedemeyen ve entelektüel bir aydın kitlesine ulaşamayan şehirlerde gazete ve dergi yayımının kısmen daha kısıtlı olduğu görülmektedir. Hatta gazete ve dergilerin çoğunluklu olarak İstanbul ve Ankara merkezli çıkması bu durumun en önemli göstergelerindendir. Bununla birlikte entelektüel kitle mevcut olsa dahi dönemin siyasal çehresi de basın faaliyetlerini etkilemiştir. Dolayısıyla bütün bu etmenler düşünüldüğünde Artvin’de yerel basın faaliyetlerinin kısmen geç başlaması anlaşılır bir durum olacaktır.
Ahmet Şahin: Artvin’in ilk yerel gazetesi olan Demokrat Çoruh’un 1950 yılında yayımlanmaya başlamasını hangi toplumsal ve siyasal şartlar hazırlamıştır?
Dr. Özlem Seyhan: Türkiye’nin çok partili hayata geçtiği 1946 yılından itibaren ülkede her alanda olduğu gibi basın yayın faaliyetlerinde de bir özgürlük havası esmiş, demokratik bir ortam içerisinde özgürce söz söyleme hakkını kendinde bulan birçok gazete ve dergi yayım hayatına başlamıştır. Bu durum 1950 yılına gelindiğinde yeni bir merhale almıştır. Demokrat Parti iktidar olmuş ve aynı yıl bir basın kanunu tasarısı hazırlamış, gazete ve dergi çıkarmak için bölgenin en büyük mülki amirliğine bilgi vermek yeterli görülmüştür. Gazete sahibinin sorumluluğu azaltarak olası ithamlara cevap hakkı tanınmıştır. Bu gelişmelerin üzerine Türkiye’nin birçok şehir ve beldesinde yerel gazeteler faaliyete başlanmıştır. Nitekim bu ortam Artvin’deki basın yayın çalışmalarına da hız vermiş, siyasal baskıların kalktığını düşünen aydın kesim bulunduğu şehre hizmet etme gayesiyle harekete geçme cesareti bulmuştur. Elbette bu yaklaşımlarda siyasal yakınlık ve ideolojik fikir birliğinin de etkili olduğu göz ardı edilmemelidir.
Ahmet Şahin: Demokrat Parti döneminde basın alanında yapılan düzenlemeler Artvin’deki yayın faaliyetlerini nasıl etkilemiştir?
Dr. Özlem Seyhan: Yukarıdaki soruda da işaret edildiği üzere Demokrat Parti’nin bilhassa ilk yıllarında ülkeye demokrasinin ve özgürlüğün geldiği yönündeki söylemler ve basın kanunu ile gazete ve dergi çıkarmanın kolaylaşması, siyasal bir tahkikata uğrama endişesinin en aza indirilmesi Artvin’deki basın çalışmalarını etkilemiştir. Diğer şehirlerde olduğu gibi Artvin’de de demokratik hakların ve hürriyetlerin garanti altın alındığı yönündeki algı yeni gazetelerin çıkarılmasına zemin hazırlamıştır.
Ahmet Şahin: Artvin’de yerel gazeteciliğin ortaya çıkışını Türkiye’deki yerel basın hareketi içerisinde nasıl değerlendirmek gerekir?
Dr. Özlem Seyhan: Yerel basın faaliyetleri bir şehir hakkında yapılacak bütün tarihi, kültürel ve sosyal meselelerin ana kaynağını teşkil etmesi açısından son derece önemlidir. Sosyal bilimlerin pek çok alanında yapılacak akademik çalışmalarda basın yayın organlarına başvurulması çağdaş metodolojinin bir gereğidir. Çünkü gazeteler dönemin tarihi ve siyasi atmosferi içerisinde halkın sorunlarını, ülke gündemine yönelik yaklaşımları, tepkileri ve övgüleri göstermektedir. Artvin yerel gazeteciliği de bu minvalde son derece önemlidir. Hem yerel tarih çalışmalarına katkı sunması hem de dönemin ekonomik ve sosyal meselelerine bakış açısını yansıtması açısından önemlidir. Ayrıca bölgedeki geçim kaynakları, kadın erkek ilişkileri, doğa güzellikleri ve bunların yıllar içerisindeki değişimi yine gazeteler aracılığıyla takip edilebilir. Bu da yine basının çok yönlülüğünü yansıtmaktadır.
Ahmet Şahin: Artvin’in coğrafi konumu ve sınır şehri olma özelliği basın faaliyetlerine nasıl yansımıştır?
Dr. Özlem Seyhan: Artvin basınında özellikle şiirlerde bölgenin coğrafi özellikleri bir güzelleme olarak paylaşılmış, doğası, suyu, ormanları ile korunması gereken bir yapının varlığı basında her daim işlenmiştir. Ayrıca bu coğrafyanın insan yaşamını zorlaştıran hali, kadınların aktif olarak zorlu coğrafi koşullarla mücadele ederek tarla ve bahçelerde çalışmaya devam etmesi sık sık basında ele alınmıştır. Şehrin dere taşması, sel gibi afetlerden nasıl korunacağı, ormanlarının tahribinin nasıl engelleneceği dönemin basınının meseleleri arasına girmiştir. Benzer şekilde sınır şehri olarak doğal güzelliklerinin turizm faaliyetlerinde bir avanta olarak kullanılması gerektiği üzerinde durulmuştur.
Ahmet Şahin: Demokrat Çoruh gazetesini Artvin basın tarihinde özel kılan unsurlar nelerdir?
Dr. Özlem Seyhan: Artvin’in en köklü gazetelerinden biri olan Demokrat Çoruh, ulusal, uluslararası ve yerel meseleler ile yakından ilgilenmiştir. Türkiye’yi ilgilendiren her türlü olay karşısından ya haber bülteni ile ya da köşe yazıları ile bir tepki ortaya koymuştur. Bu hali ile yerel gazete olmanın ötesine geçmeyi başarmıştır. İşlediği konuların sadece Artvin şehir ahalisini ilgilendiren yerel meselelerden seçmemesi onu ileri taşıyan bir etmendir. Öte yandan şehrin sorunlarına da kayıtsız kalmamış, iklim, doğa, coğrafya, sosyoloji gibi konular üzerine eğilmiştir.
Ahmet Şahin: Demokrat Çoruh’un uzun ömürlü olmasını sağlayan faktörler hakkında neler söyleyebilirsiniz?
Dr. Özlem Seyhan: Öncelikli olarak Demokrat Çoruh gazetesinin başta 1960 darbesi olmak üzere Türkiye’de gerçekleşen askeri darbelerden tabiri caiz ise sağ çıkması onun dönemin koşullarına uygun bir tavır benimsemesiyle doğrudan alakalıdır. Siyasal ve ideolojik olarak Demokrat Parti ile yakın bir yerde durmasına rağmen darbenin etkisini şiddetle hissettirdiği 1960-1962 yıllarında ifadelerine ve haber diline daha çok dikkat etmiş, olası tepkilerin önüne geçmeyi amaçlamıştır. Nitekim bu yaklaşımı etkili olmuştur. 1963 yılından itibaren ise bilhassa CHP’ye karşı takındığı muhalif tavrı ve sert eleştirilerini sürdürmüştür. Değişen siyasal ortamlarda çağın gereğine uygun hareket etmek durumunda kalmıştır demek yanlış olmayacaktır.
Ahmet Şahin: Gür Çoruh, Hür Çoruh, Serhad Artvin ve Artvin’in Sesi gazeteleri hangi ihtiyaçlardan doğmuştur?
Dr. Özlem Seyhan: Bahsi geçen dört gazetenin de yayımlanma amacı ve misyonu birbirinden farklılıklar arz etmektedir. Bunlardan en önemlisi ideolojik ve siyasal farklardır. Gazeteler kendi inandıkları dava uğruna mücadele vermiş ve bu minvalde yayınlar yapmıştır.
Ahmet Şahin: Bu gazetelerin yayın politikaları ve ideolojik duruşları arasında ne gibi farklılıklar bulunuyordu?
Dr. Özlem Seyhan: Gür Çoruh gazetesi kendisini de tanımladığı üzere bağımsız, siyasi ve milliyetçi bir gazetedir. Milli duygularla hareket ederek okuyucunun ülke menfaatini gözeten, milliyetçi bireyler olarak yetiştirilmesini istemiştir.
Hür Çoruh gazetesi ise Demokrat Parti’ye muhalif bir tavır izlemiş özellikle haberlerini bu minvalde desteklemiştir. CHP taraftarı haberlere yer vermiş ve halkın CHP’yi desteklemesini teşvik etmiştir.
Serhad Artvin ise okuyucuya milli bir ideal kazandırmak emeli ile hareket etmiştir. Doğruluk ve dürüstlük üzerine yaşayan, bilimi, tekniği, sanatı yakından takip ederek ahlaki değerlerden taviz vermeyen gayretli insanın hem kendisine, hem toplumuna, hem de vatanına yarar sağlayacağı sık sık dile getirilmiştir.
Artvin’in Sesi gazetesi Artvin’in iktisadi, içtimai, kültürel dava ve ihtiyaçlarının üzerine eğilmek amacıyla faaliyetlerine başlamıştır. Bu nedenle Artvin’in sesini duyurmak amacıyla şehrin ormanları, hayvancılığı, ziraatı, eğitimi hakkında alanında uzman kişilerin gazeteye yazılar göndermesi istenmiştir. Bu sayede gönül ve fikir birliğinin sağlanacağı ve topyekûn bir kalkınmanın gerçekleşeceği düşünülmüştür
Ahmet Şahin: Artvin basınında “tarafsız habercilik” söylemi ile siyasi aidiyetler arasında nasıl bir ilişki görülmektedir?
Dr. Özlem Seyhan: Artvin basınında neredeyse bütün gazeteler tarafsız habercilik iddiasındadır. Ancak gazeteler ve onların yayın politikaları incelendiğinde aslında tarafsızlığın olmadığı görülmektedir. Siyasal ve ideolojik taraftarlık bu tarafsızlığı büyük oranda zedelemiştir.
Ahmet Şahin: Yerel gazeteler arasında rekabet mi yoksa dayanışma mı daha belirgindi?
Dr. Özlem Seyhan: Her ne kadar rekabetin daha yüksek olduğu görülse de özellikle yerel konularda dayanışma ruhunun canlandığı da görülmüştür. Genel bir ayrım yapmak gerekirse ulusal konularda özellikle siyasal gelişmelerde artan rekabet ortamı uluslararası ve yerel konularda yerini dayanışmaya bırakmıştır.
Ahmet Şahin: Artvin gazetelerinde Demokrat Parti, Cumhuriyet Halk Partisi ve milliyetçi çevrelerin etkileri nasıl gözlemlenmektedir?
Dr. Özlem Seyhan: Artvin basınında her üç çevrenin de farklı gazeteler aracılığıyla etkin olduğu görülmektedir. Öyle ki Gür Çoruh ve Serhad Artvin milliyetçi, Demokrat Çoruh Demokrat Parti yanlısı, Hür Çoruh ise Cumhuriyet Halk Partisi taraftarı bir yaklaşımı benimsemiştir. Bahsi geçen gazetelerde her üç çevrenin de fikirleri ayrı ayrı işlenirken birbirlerine yönelik muhalif tavırları ve eleştirileri bariz bir şekilde gözlemlenebilmektedir.
Ahmet Şahin: Yerel gazeteler ulusal siyasal tartışmaları Artvin kamuoyuna nasıl taşımışlardır?
Dr. Özlem Seyhan: Yukarıda da bahsedildiği üzere Artvin’de de siyasal tarafların tartışmaları ulusal basında olduğu gibi ideolojik bakış açısına göre şekillenmiştir. Daha doğrusu basına kendi bakış açısı ile sunulmuştur. Artvin halkı “uyanık olmak” için adeta her kesimce uyarılmıştır. Bölge haklının bir yandan taraftarlığını kazanmak diğer yandan oyunu almak için muhtelif dönemlerde adeta siyasal propaganda faaliyetleri yürütülmüştür. Bu tavrın son derece doğal olduğu ve neredeyse ülkedeki bütün gazetelerin benzer şekilde hareket ettiği gözden kaçırılmamalıdır.
Ahmet Şahin: 1950-1980 arasında yaşanan siyasi kırılmaların (27 Mayıs, 12 Mart vb.) Artvin basınına yansımaları nelerdir?
Dr. Özlem Seyhan: Askeri darbeler ve onların getirileri halk üzerinde nasılsa basın üzerinde de benzer şekilde olmuştur. Halkın bilinmezlik içerisinde korkuya sürüklendiği, her türlü demokratik hakların askıya alındığı, siyasal parti yetkililerinin tutuklandığı ve hatta cezalandırıldığı bir dönemde gazete ve dergilerin özgürce fikirlerini savunmaya devam ettiklerini söylemek realiteye aykırıdır. Bu gibi kırılmaların yaşandığı yıllarda tam tersi dönemin şartlarına ayak uydurun, kısmen daha mutedil tavır benimseyen gazeteler varlıklarını sürdürebilmiştir. Aynı durum Artvin basını için de geçerlidir. Darbenin basına nasıl lanse edildiği de yine önemi bir durumdur. Öyle bilhassa 27 Mayıs darbesi bir “inkılap”, “yeşil devrim” olarak okuyucuya yansıtılmıştır. Ancak bunların gazetelerin gerçek fikri olmadığı birkaç yıl içerisindeki tavır değişikliğinden anlaşılmıştır.
Ahmet Şahin: Artvin gazeteleri yerel siyasetin şekillenmesinde ne ölçüde etkili olmuştur?
Dr. Özlem Seyhan: Siyasal fikirler ekseninde faaliyet gösteren gazeteler zaten belli ideolojilere yakın kişi ve gruplar tarafından takip edilmiştir. Birbirlerine karşı eleştirel yaklaşımları da bunu gösterir mahiyettedir. Ancak bir gazetenin tek başına siyasal bir görüşü değiştirmeye yettiğini söylemek doğru olmayacaktır. Bununla birlikte okurun fikirlerini etkilediği de gözden kaçırılmamalıdır.
Ahmet Şahin: Yerel gazeteler siyasi aktörlerle nasıl bir ilişki kurmuşlardır?
Dr. Özlem Seyhan: Yerel gazeteler kendi siyasal fikirlerinin de yönlendirmesiyle adeta siyasi aktörlerle bütünlük kurmuş ve onların fikirlerini icraatlarını savunmak için fedakârca bir kalem savaşı vermişlerdir.
Ahmet Şahin: Artvin gazeteleri kendilerini yalnızca haber veren kurumlar olarak mı, yoksa toplumu eğiten ve yönlendiren aktörler olarak mı görmüşlerdir?
Dr. Özlem Seyhan: Artvin gazeteleri kesinlikle kendilerini toplumu yönlendirmede hatta eğitip aydınlatmada öncü bir misyona sahip lider aktörler olarak görmüşlerdir. Bu yönde halkı daha iyiye, güzele ve doğruya götürecek yazıları düzenli olarak yayınlamışlardır.
Ahmet Şahin: Gazetelerde eğitim, kalkınma ve modernleşme temaları nasıl ele alınmıştır?
Dr. Özlem Seyhan: Üç unsur öncelikli olarak gazetelerin siyasal ve ideolojik görüşlerine göre çeşitlilik arz etmektedir. Ancak ortak hedef halkın refahını sağlayarak ülkeyi ait olduğu yere taşımaktır. Yerelde başlayan kalkınma ve aydınlanma hamlelerinin tüm yurda yayılacağına dair bir inanç hâkimdir.
Ahmet Şahin: Cehalet, geri kalmışlık ve kalkınma gibi kavramlar yerel basında nasıl tartışılmıştır?
Dr. Özlem Seyhan: Toplumun geri kalmasının en büyük sebebi olarak görülen cehalet sorununun halkın doğru bir eğitimden geçirilmesi ile çözüleceği düşünülmüştür. Bu nedenle örgün eğitim yerine yaygın eğitim kavramı üzerinde durulmuştur. Yalnızca okullarda değil cemiyet hayatının her alanında aydın bireyler yetiştirmek için çaba gösterilmesi gerektiği kabul edilmiştir. Özellikle bireylere okuma alışkanlığı kazandırarak okuma oranının artırılması hedeflenmiştir. Bununla bağlantılı olarak da gazetelerde ideal insan nasıl olmalıdır sorusuna cevap verilmiştir. Eğitim ekseninde düşünülen cehaletle mücadele kavramı ülke kalkınmasının bir uzantısı olarak yorumlanmıştır. Öyle ki eğitimli aydın kendi toplumunu, değerlerini maddi ve manevi unsurlarını tanıyan insanın ülke kalkınmasına yarar sağlayacağı inanılmıştır. Dolayısıyla cehalet, geri kalmışlık ve kalkınma kavramları birbiri ile bağlantılı olarak ele alınmış, topyekûn bir hamle ile mevcut sorunların çözüleceğine inanılmıştır.
Ahmet Şahin: Artvin basınının şehir kimliğinin oluşumuna katkıları nelerdir?
Dr. Özlem Seyhan: Artvin basını şehri tanıtmak, şehrin doğal güzelliklerini gün yüzüne çıkararak tüm ülkeye tanıtmak konusunda özel bir misyon yüklenmiştir. Şehrin sosyal, ekonomik ve toplumsal çehresi kapsamlı bir şekilde le alınmış aynı zamanda ekonomiyi geliştirmek, iklim ve doğa olaylarıyla mücadele edebilmek, şehrin avantajlarını ön plana çıkarmak için yapılması gerekenler tartışılmıştır. Bu da şehir kimliğinin oluşmasında ciddi anlamda etki etmiştir.
Ahmet Şahin: Gazeteler, Artvin’in ekonomik ve sosyal sorunlarını gündeme taşıma konusunda ne kadar başarılı olmuştur?
Dr. Özlem Seyhan: Artvin yerel gazetelerinin tamamı hangi siyasal ve ideolojik fikirde olursa olsun şehrin ekonomik ve sosyal sorunlarını gündeme taşımıştır. Hatta gazetelerin ana teması şehirdeki sorunlar olmuştur. Bu sorunlar hakkında bilgi vermekle kalmayan gazeteler ne gibi çözüm önerileri getirilebileceğine dair idarecilere ve siyasilere fikir vermekten de geri durmamıştır. Bu bağlamda yerel basın şehirlerin mevcut sorunlarını görünür kılmada oldukça önemli bir rol üstlenmiştir.
Ahmet Şahin: Artvin gazetelerinde yerel haberlerle ulusal haberler arasındaki denge nasıl kuruluyordu?
Dr. Özlem Seyhan: Artvin basını ulusal meseleler ile yakından ilgilenmiş, halkı ülkenin siyasal, sosyal ve ekonomik gelişmeleri hakkında bilgilendirmeyi hedeflemiştir. Ulusal gazetelerle neredeyse aynı oranda ülke meselelerine değinilmiştir.
Ahmet Şahin: Kıbrıs Meselesi gibi ulusal konuların Artvin basınında ele alınış biçimi nasıldı?
Dr. Özlem Seyhan: Kıbrıs Meselesi Artvin basınında yakından takip edilmiş, Kıbrıs’ın Türk toprağı olduğu ve stratejik konumu, nüfusu, sosyal ve kültürel yapısı itibariyle de Türkiye’ye t olduğu şiddetle savunulmuştur. Yunanistan tarafından yapılan girişimler ve teklifler şiddetle reddedilmiştir. Adeta milli bir reaksiyonla ele alınan Kıbrıs meselesi hakkındaki uluslararası gelişmeler akından takip edilmiş, adanın tarihi geçmişi de göz önünde bulundurularak Türk toprağı olduğu vurgulanmıştır. Hatta Kıbrıs sevgisi şiirler ile ifade edilmiş, olası ilhak ihtimalinin katiyetle kabul edilmeyeceği bildirilmiştir. Nitekim Kıbrıs Barış Harekâtı tüm yurtta olduğu gibi Artvin basınında da büyük bir coşku ve sevinç ile karşılanmıştır.
Ahmet Şahin: Gazetelerde dış politika, bilim, sağlık ve teknoloji haberlerine yer verilmesinin sebepleri nelerdi?
Dr. Özlem Seyhan: Öncelikli olarak yöre halkının kalkınmasını hedefleyen ve bu uğurda kendisine bir rol biçen gazetelerin bilim, sağlık, teknoloji ve dış politika gibi konuları göz ardı etmesi mümkün değildir. Dünyadaki gelişmeleri yakından takip etmek ve ona göre tavır almak ise aydın bireyin temel vazifesi olarak görülmüştür. Bu doğrultuda halkın donanımlı bireyler haline getirilmesi temelinde bahsi geçen konular hakkında gelişmelere yer verilmesi son derece tabii bir durumdur.
Ahmet Şahin: Artvin gazetelerinin haber kaynakları ve haber toplama yöntemleri hakkında neler bilinmektedir?
Dr. Özlem Seyhan: Gazetecilerin yerel gelişmelere, olaylara ve tanıklara ulaşması fiziki olarak mümkün olmuş, ulusal haberler hakkında ise ana bültenlerden gelen haberler takip edilmiştir. Bunun yanında yerel halktan önde gelen kişilerin mevcut sorunlar hakkında köşe yazıları kaleme aldığı görülmektedir. Sorunları doğrudan yaşayan ya da bunlara şahitlik eden bireyler tecrübelerini ve çözüm önerilerini paylaşmıştır.
Ahmet Şahin: “Doğru ve tarafsız habercilik” anlayışı dönemin gazetelerinde nasıl tanımlanıyordu?
Dr. Özlem Seyhan: Doğru ve tarafsızlık iddiasının siyasal tavır ve ideolojik yaklaşım fark etmeksizin bütün gazetelerde bulunduğu oldukça dikkat çekicidir. Burada doğrunun grupların dünya görüşüne göre şekillendiğini unutmamak gerekmektedir. Öyle ki siyasal olarak farklı partileri destekleyen iki gazeteye göre doğru icraat kavramının farkı malumdur. Bu nedenle doğru ve tarafsızlık aslında halkın yararının en çok gözetildiği ve yörenin kalkınmasına en çok fayda sağlayan unsurlar bütünü olarak görülmüştür demek yanlış değildir.
Ahmet Şahin: Çoruh dergisinin Artvin kültür hayatındaki yeri ve önemi nedir?
Dr. Özlem Seyhan: İlk sayısı 21 Şubat 1938 tarihinde basılan dergi Artvin’in en eski basın yayım organı olma vazifesini de görmektedir. Özellikle folklor konularına ağırlık verilen dergi Halkevlerinin fikirlerini yaymak amacıyla faaliyet göstermiştir. Şehirde kültürel bir hareketliliğin oluşmasına zemin hazırlamıştır.
Ahmet Şahin: Çoruh Halkevi’nin yayımladığı Çoruh dergisini dönemin kültür politikaları bağlamında nasıl değerlendirmek gerekir?
Dr. Özlem Seyhan: Dergi Atatürk ilke ve inkılaplarının halk arasında benimsenmesi için özel bir çaba harcamıştır. Çoruh dergisinde çağdaş ve medeni insan yetiştirme idealinden hareketle sanat, edebiyat, folklor ve eğitim konuları incelenmiştir. Bu yaklaşım cumhuriyetin ilk yıllarında rejimi ve inkılapları yerleştirme çabasının bir yansıması olarak okunabileceği gibi, halk evlerinin kültürel kalkınmayı sağlama gayretinin de bir yansımasıdır.
Ahmet Şahin: Çoruh dergisinde folklor çalışmalarına ağırlık verilmesinin sebepleri nelerdir?
Dr. Özlem Seyhan: Folklor bir toplumun tarihi, kültürel ve sanatsal ana referanslarını oluşturmaktadır. Geniş anlamıyla halk kültürünün tanıtılması ve yeni metotlarla işlenerek çağdaş bir mahiyete kavuşturulması amacı güdülmüştür. Bu nedenle folklor çalışmalarına özel bir önem verilmiştir. Bu sayede hem yöre kültürü tanıtılmış hem de modern edebiyata ve sanata öz kültüründen ilham verme imkânı sunulmuştur. Bu dönemde ülke genelinde geniş çevrelerce benimsenen modern metotla işlenen, kültürel değerlerin uluslararası alanda saygı ve beğeni ile karşılanacağı fikri folklor çalışmaları üzerinde de etkili olmuştur.
Ahmet Şahin: Derginin Atatürk ilke ve inkılaplarını yayma misyonu yayın içeriğine nasıl yansımıştır?
Dr. Özlem Seyhan: Derginin yayınları incelendiğinde çağdaş ve medeni bir ülke inşa etme amacına hizmet ettiği görülmektedir. Bununla birlikte cumhuriyet ile değişen ve halk tarafından tam manasıyla kabul edilmeyen pek çok konu bu minvalde dergide işlenmiş, çağdaşlığın anlamı ve neden gerekli olduğu gibi meseleler üzerinde itina ile durulmuştur. Hatta ilkeler açıklanarak inkılapların zarureti hakkında bilgiler verilmiştir.
Ahmet Şahin: Borçka Halk Eğitim Bülteni’nin eğitim ve kültür alanındaki katkıları nelerdir?
Dr. Özlem Seyhan: İlk olarak Halk Eğitim Bülteni adıyla 1968 yılında yayımlanmış daha sonra Borçka Halk Eğitim Bülteni adını almıştır. Milli Eğitim Bakanlığı Borçka Halk Eğitimi Merkezi tarafından iki ayda bir eğitim ve halka kültür vermek amacıyla çıkarılmıştır. Son ulaşılan sayısı 1970 yılına aittir. Çok uzun ömürlü olmadığı görülen bülten halk eğitimini hedeflemiş ve bu uğurda faaliyetlerde bulunmuştur. Ancak halk nezdinde ne gibi etkilerinin bulunduğunun geri dönütünü ölçmek mümkün değildir. Biz mevcut bir çabanın varlığından bahsetmekle yükümlüyüz.
Ahmet Şahin: Arhavi Dergisi’nin Ankara’da yayımlanması Artvin’in kültürel faaliyetleri açısından ne ifade etmektedir?
Dr. Özlem Seyhan: Bu durum Artvinli aydınların farklı şehirlerde ikamet etseler daha şehrin gelişimine katkı sağlamak amacına hizmet ettiklerinin bir göstergesidir. Bunun yanında Ankara’nın kültürel ve entelektüel yapısının böyle bir girişimi teşvik ettiği, mevcut ortamın Artvinli vatandaşları harekete geçirdiği düşünülebilir.
Ahmet Şahin: Şavşat, Borçka ve Arhavi gibi ilçelerde yayımlanan gazetelerin ortaya çıkış sebepleri nelerdir?
Dr. Özlem Seyhan: Bahsi geçen ilçelerde çeşitli gazeteler yayımlanmış, bunlar Artvin merkezin, ilçelerin ve Türkiye’nin gündemini meşgul eden gelişmeler yakından takip edilmiş, meseleler tartışılmıştır. Şehirdeki gazetelerle aynı minvalde halkın eğitilmesi ve bilgilendirilmesi amacı taşınmıştır. Gazetelerin yayım hayatına başlamasında mevcut demokratik ortamın ve basın yayın faaliyetlerinin kolaylaştırılmış olmasının payı büyüktür.
Ahmet Şahin: İlçe gazeteleri merkezde çıkan gazetelerden hangi yönleriyle ayrılıyordu?
Dr. Özlem Seyhan: Merkezde çıkan gazeteler ile haber içeriği açısından büyük oranda benzerlik taşıyan ilçe gazetelerinin temel sorunu daha kısa ömürlü olmaları ve okuyucu kitlesinin azlığıdır. Onun dışında neredeyse aynı konulara yer verilmiş, farklı olarak ilçedeki meseleler hakkında haberler yapılmıştır. Bu nedenle gazetenin daha fazla okuyucuya ulaşması için okur daime teşvik edilmiştir.
Ahmet Şahin: İlçe basınının yerel kimlik ve aidiyet duygusunun oluşmasındaki rolü nedir?
Dr. Özlem Seyhan: İlçeler hakkında verilen bilgiler halkı yaşadığı yer hakkında daha donanımlı olmaya hazırladığı gibi daha iyiye ulaşmanın nasıl mümkün olacağının yollarını da göstermiştir. Okuyucu yaşadığı yerin bir yandan güzellikleri ile tanışırken bir yandan da sorunlarını çözme çabasına girerek bölgeye ile bağını güçlendirmiştir. Bu da aidiyet duygusunun gelişmesine olanak tanımıştır.
Ahmet Şahin: İlçe gazetelerinin günümüze ulaşan koleksiyonları yerel tarih araştırmaları açısından nasıl bir kaynak değeri taşımaktadır?
Dr. Özlem Seyhan: Yerel tarih çalışmalarında ilçe gazeteleri öncelikli olarak o şehirdeki basın yayın faaliyetlerinin gelişimini göstermesi açısından son derece önemlidir. Birincisi ilçede gazete çıkarak imkân ve aydın çevrenin varlığı ikincisi bu gazeteleri okuyacak bir kitlenin bulunması oldukça önemli kültürel aktivitelerdir. Ayrıca ilçe bazında ele alınan meseleler bunlara getirilen çözümler, benzer şekilde ulusal sorunlara nasıl yaklaşıldığı, ilçenin ağırlıklı siyasal görüşü de basın aracılığıyla ölçülebilecek etmenlerdir.
Ahmet Şahin: Artvin basın tarihi çalışmalarında karşılaşılan temel kaynak sorunları nelerdir?
Dr. Özlem Seyhan: Temel kaynak sorunu bütün gazete ve dergilere bir bütün olarak ulaşmakla ilgilidir. Özellikle teknoloji çağında ilçedeki gazete ve dergilerin interaktif ortama aktarılarak akademisyenlerin ulaşımına sunulması bu gibi sorunları ortadan kaldıracaktır. Ancak şu an ki mevcut sorun fiziki nüshalara ulaşmanın zorluğudur. Bu gazetelerin ve dergilerin uzun yıllar faaliyet gösterdiği düşünüldüğünde her birinin incelenmesi ve tasnif edilmesi de uzun soluklu çalışmalar gerektirmektedir.
Ahmet Şahin: Günümüze ulaşamayan gazete ve dergiler araştırmaları nasıl etkilemektedir?
Dr. Özlem Seyhan: Genel cehreyi değiştirmese de her gazete ve derginin özel bir mahiyetinin bulunduğu aşikârdır. Siyasi görüş, ideolojik yaklaşım ya da değişen dünyaya olan bakış açısı bu durumu etkilemektedir. Nitekim ulaşılamayan basın yayın organlarının fikirleri ve tavrı da anlaşılmadığı için tam manasıyla kapsamlı bir araştırma yapılsa da bazı eksik yönlerinin kalacağı düşünülmektedir.
Ahmet Şahin: Yerel basın üzerinden Artvin’in sosyal ve kültürel tarihini yazmak mümkün müdür?
Dr. Özlem Seyhan: Büyük oranda mümkün olduğu kanısındayım. Elbette çeşitli eserler ve arşiv kaynakları ile çalışma zenginleştirilebilir ancak sosyal ve kültürel konular hakkında Artvin basınında bolca malzemenin varlığı tartışmasız bir konudur.
Ahmet Şahin: Basın arşivleri Artvin’in gündelik hayatını anlamamıza hangi açılardan katkı sağlamaktadır?
Dr. Özlem Seyhan: Artvin yerel basınında gündelik hayata dair pek çok nüansa yer verilmiştir. Yöre halkının geçim kaynaklarından, kadın erkek eşitliğine, eğitimde yaşanan sorunlara kadar neredeyse toplumu ilgilendiren her konu ele alınmıştır. Bununa birlikte yemek kültürü gibi bölgenin kendine has özellikleri basın üzerinden rahatlıkla okunabilmektedir.
Ahmet Şahin: Artvin basın tarihi üzerine gelecekte hangi konuların çalışılması gerektiğini düşünüyorsunuz?
Dr. Özlem Seyhan: Artvin basın tarihi kapsamlı bir incelemeye tabi tutulmamıştır. Yapılan şehir tarihi çalışmalarında kısmen basın yayın organlarına başvurulsa da doğrudan basını ele alan ve basın kaynaklı spesifik konular üzerinde henüz akademik çalışmalar yapılmamıştır. Bu nedenle bakir bir alan Artvin basını üzerine siyasal, sosyal ve kültürel pek çok konu ile ilgili çalışmalar yapılabilir. Bununla birlikte her bir gazete ve dergi de müstakil olarak inceleme müsaittir.
Ahmet Şahin: Artvin basın tarihini Türkiye yerel basın tarihi içerisinde nereye yerleştirirsiniz?
Dr. Özlem Seyhan: Yerel basın denildiği zaman elbette o bölgenin nevi şahsına münhasır özelliklerinin olduğu unutulmamalıdır. Artvin basını da hem ulusal ve uluslararası haberlerin ele alınış biçimi açısından hem de yerel soruların takip edilmesi için son derece mühim bir kaynaktır.
Ahmet Şahin: Artvin basınından hareketle yerel gazeteciliğin temel işlevi nasıl tanımlanabilir?
Dr. Özlem Seyhan: Yerel gazetecilik halkı ülke ve dünya gündeminden haberdar ederken bölgenin sorunlarına çözüm arayan hatta daha üstün bir amaca hizmet ederek halkı bilgilendirmeyi amaç edinmiş, yaygın bir eğitim aracıdır. Okuyan yazan, ülke ve dünyadaki gelişmeler hakkında fikri olan, yaşadığı yere değer kazandıran insanlar yetiştirmek istenmiştir.
Ahmet Şahin: Dijitalleşme çağında Artvin’in köklü gazetelerinin geleceğini nasıl görüyorsunuz?
Dr. Özlem Seyhan: Dijitalleşme ile birlikte fiziki gazetelere olan ilgi azalmış olsa da gazete ve derginin işlevi büyük oranda aynı kalmaktadır. Öyle ki yine benzer gayelerle faaliyet gösteren basın yayın organları çağın ihtiyaçlarına ve gereklerine ayak uydurmak durumunda kalmıştır. Gelecekte de aynı suretle benzer çalışmaların şekil değiştirecek devam edeceği düşünülmektedir.
Ahmet Şahin: Artvin basın tarihinden günümüz gazetecilerine çıkarılabilecek en önemli ders sizce nedir?
Dr. Özlem Seyhan: Artvin basın tarihi bize çok kısıtlı şartlarda dahi bir ideal uğruna verilen mücadelenin ne denli uzun soluklu olabileceğini göstermektedir. Basın çalışmaları sayesinde yerel kalkınmayı desteklemenin ve halkının refahını yükseltme çabaları takdire değerdir. Bu yönüyle gazeteciliğin bir ülküye hizmet etme gayesi taşıması onun niteliğini artıracaktır.
Ahmet Şahin: Artvin basın tarihinin henüz yeterince araştırılmamış hangi yönleri yeni çalışmaları beklemektedir?
Dr. Özlem Seyhan: Artvin basın tarihi neredeyse bütün yönleriyle bakir bir alandır. Bu konu ile ilgili yapılan çalışmalar oldukça sınırlıdır. Bu haliyle başta sosyal bilimlerin bütün alanları olmak üzere tarih, edebiyat, sosyoloji, coğrafya, ekonomi gibi pek çok bilime kaynaklık edebilecek potansiyeldedir. Bunun yayında ormancılık, avcılık, şehir planlaması, turizm, hayvancılık ve örneklerini çoğaltabileceğimiz konular için de referans değeri taşımaktadır. Sonuç itibariyle Artvin basını yöre halkının ve kültürünün bütün özelliklerini içinde barındıran son derece önemli bir cevher niteliğindedir.
Teşekkür ederiz.
Ahmet ŞAHİN
Son Yorumlar