İnsanlar bu çağda hızlı yaşamak kadar hızlı ve kolay para kazanmak üzerine denemeler yapmaya başladılar. Ahlaki olarak bunda bir engel görmeyenler kolaylıkla dijital ortamları ya da cep telefonlarını kullanarak insanların ömür boyu uğraşsa biriktiremeyecekleri meblağda paraları elde etmeye başladılar.
Dolandırılan Beyinde Neler Olur?
Kişinin sosyokültürel ve sosyoekonomik düzeyinden bağımsız bir şekilde, sanal ortamdan alınan tüm kişisel verileri kullanılarak, telefonda oluşturulan senaryonun içine çekilmesi çok kısa süre içerisinde gerçekleşir. Kişi beyninin daha alt merkezlerinin harekete geçmesi sonucu dinlediği senaryoyu çok büyük bir tehdit olarak algılar. Alt beyin o derece uyarılır ki kaygı döngüsü tamamen harekete geçer, kaygı, korku, endişe bir anda sempatik sistemi harekete geçirir. Kişinin ön beyni (gerçeği değerlendirme, yargılama, düşünme ile ilgili ön beyin bölgesi olan prefrontal korteks) tamamen devre dışı kalır ve kişi derhal tehdidi ortadan kaldırmaya çalışır. Karşıdan gelen komutları adeta hipnotize olmuş gibi uygulamaya başlar. Yakınları o sırada durumu fark edip engellemeye çalışsa bile kişi etrafını dinlemez, söylenenleri yapmaya devam eder ve uzayıp giden telefon görüşmesi bittiğinde artık kayıp gerçekleşmiştir.
Dolandırılmanın Psikolojik Sonuçları
Dolandırılan taraf açısından bir telefon görüşmesine sıkıştırılan korku, kaygı, endişe, yalan dolu bir senaryo sonrası kişi büyük bir kayıp yaşamaktadır. Olayın aslı, kaybın boyutu ve senaryonun aldatmaca olduğu öğrenilince; önce kendini suçlama, ‘ben nasıl bu kadar aptal olabildim, nasıl farketmedim’ şeklinde kendisine yüklenme, çok şiddetli bir utanç ve suçluluk duygusu oluşturmaktadır. Kişi yaşadığı bu büyük kaybı etrafı ile paylaşmakta güçlük çekmekte bazen ödeyemeceği kadar ağır borcun altında ezilmektedir. Çoğu kez bir bankanın hesabı üzerinden yapılan sistem, ertesi gün faiz sisteminin işletilmesi nedeniyle, ödenmediği her gün borcun boyutunu büyütmektedir. Kişi ya bulup buluşturup borç ödemekte ya da her gün biraz daha suçluluk ve utanç duygusu ile yaşamak zorunda kalmaktadır. Yitiren öz saygı, beraberinde gelen kimseye güvenememe ve paranoid düşünceler psikolojik zorlanmayı daha da artırmaktadır Bazen yakınlarının desteğini almak zorunda kalan kişilerde, etrafın da olaya iştirak etmesi sonucu narsistik incinme yaşanmakta; kaygı, güvensizlik, anksiyete belirtileri, depresif belirtiler kaçınılmaz olmaktadır. Bu şekilde hayatına son veren kişi sayısı da azımsanmayacak kadar çoktur.
Neden Psikolojik Yardım Almakta Zorlanırlar?
Olayın duyulması kişide, olayın yaşanması kadar acı vermektedir. Birde hekim mi duysun, birde hastanede mi görüneyim gibi kaçış cümleleri sıklıkla duyulur. Bu kişiler ciddi uyku sorunları yaşamakta, bazen iştahları tamamen kesilmekte, sosyal ortamlara girmekten kaçınmakta, tamamen içe kapanmaktadır. Böyle bir şey yaşadığını kimse paylaşmadığı için, etrafında bunu yaşayan tek insanın kendisi olduğunu düşünmekte, böylece kendisini daha da yalnız ve çaresiz hissetmektedir.
Ayrıca dolandırılan kişiler psikolojik destek almayı çoğu kez işe yaramaz görmekte, kendisine yardım edilemeyeceğini düşünmektedir. Bu düşünce yakınlarının ısrarı ile gelen danışanlarda açıkça dile getirilmekte, ‘bana kimse yardım edemez’ şeklinde açıklanmaktadır. Oysa olay sonrası yaşanan ruhsal çöküntü, kayıp telafi edilse bile devam etmektedir. Bu kişilerin depresif belirtilerinin kaygılarının desteklenmesi, gerekirse ilaç desteği ile günlük yaşamsal fonksyonlarının devamının sağlanması önemlidir.
Psikolojik Destek Amaçlı Neler Yapılır?
Öncelikle yaşanan bu durumun herkesin başına gelebileceği, maalesef sık görüldüğü, karşıdaki kişilerin dolandırmak ve psikolojik baskı oluşturup insanları düşünemeyecek duruma getirmekte oldukça mahir oldukları, bunun kendisinin kusuru olmadığı vurgulanır. Bu şekilde kişinin yaşadığı utanç ve suçluluk konusunda ona destek olunur. Eğer kişide özellikle iştahsızlık, uykusuzluk, sosyal içe çekilme, yoğun çaresizlik duyguları, intihar düşünceleri varsa ilaç desteği gereklidir. Sık aralıklarla yapılan destekleyici görüşmelerle kişinin duygularını paylaşması, utanç ve suçluluk altında ezilmemesi sağlanmaya çalışılır. İlaç desteği ile kaygı düzeyi ve depresif belirtileri gerileyen kişi yakınlarının da yardımı ile çözüm arayışlarına girmekte ve tekrar hayatına adapte olmaya çalışmaktadır. Böyle bir kaybın etkilerinin artmaması, telafi edilemeyecek sonuçlara yol açmaması için psikolojik destek çoğu kez gerekli ve hayat kurtarıcıdır.
Meral Oran DEMİR
Son Yorumlar