- Toplumlar “erdemli” ve “erdemsiz” olarak ikiye ayrılır. Toplumsal davranışlar ve sosyal olaylar da erdemlilik ve erdemsizlik yönelişleri olarak varlık kazanır.
- Erdemli toplum bir iyilik, erdemsiz toplum bir kötülük dayanışmasıdır.
- İyilik akılla, kötülük nefisle yürür.
- Akıl temyiz çabasıdır. Nefs ise sonsuzca istençtir — durdurulamaz, doyurulamaz.
- Tanrı salt iyiliktir. Yarattığı ilk şey akıldır — benliği nefsin taşkınlığından korusun, iyiliğe bağlansın diye; böyle diledi.
- Kötülüğün dört kürsüsü vardır: şiddet, şehvet, fesad, tekebbür.
- Akıl, ruhtur; maddenin istenciyle köleleşir.
- Nefis maddenin yaşam hamlesidir.
- Akıl ölmez, nefs ölümlüdür.
- Akıl, benliğin maddeden kurtuluş çabasıdır; erdem hareketidir.
- Nefs, haz peşindedir; mutluluğu sahtesinden ayıramaz.
- Nefsi öne çıkaran toplumlar erdemsizliğin zindanında çürür.
İnsanlara “dindar olursanız, iyi ve kâmil olursunuz” diyen retorik temelsizdir. İyi insanlar çoğalsın isteniyorsa, iyiliğin rol modeli şahsiyetlerin sokakta, okulda, trafikte, hayatta varlıklarını göstermesi gerekir. İdeolojik kimliklerin pragmatist dünyasında ise iyilik yoktur. İnsana dair bir umudum yok; zira insan Kur’an’da “kötü” (zalim, cahil) nitelenmiştir. Nefs tezkiyesi ile iyi insan (insan-ı kâmil) olunsaydı, aşere-i mübeşşere Cemel savaşında birbirine silah çekmeyecekti. Uzlette arınan insan sokağı değiştirmez. “Masum insan” doktrini temelsizdir. İnsan mefhum olarak ölüdür; zira, arzu, ahlâkî aklı öldürür. Dindarlıkla, ibadetle bu akıl maddeye meftun cesede (bedene) dönmeyecektir. İyilik aklîdir; onu uyutan insan hareket eden bir cesettir. Arzuya teslim olan varlık akıl kuşunun kanatlarını kopartmıştır. İyilikler böyle sahteleşmiştir. Çünkü araçsallaşmış ve pragmatist iyilik, iyilik değildir. İyilik artık gösteriş toplumunun statüsü hiyerarşisinde kartvizitlere yazılmış pseudo kimliktir. Akıl ise ruhtur, bedene muhtaç değildir. Erdemli bir yürüyüş eyleyelim.
Lütfi BERGEN
Son Yorumlar