Enver Paşa (Hürriyet-Adalet-Müsavat)

“Tarihi, mitoloji ve masallardan ayırmalı, sonra mütalaa etmelidir
Zira en iyi tarih akla uyarak yazılan ve hakikatlere en çok yakışandır.”
Voltaire

Müşterek bir çalışmanın mahsulü olan “Enver Paşa (Hürriyet-Adalet-Müsavat)” adlı eser Mart 2021 ayı itibarıyla okuyucu ile buluşmuştur.

Kitabın künyesine bakacak olursak şu bilgileri paylaşmak mümkündür:

Enver Paşa (Hürriyet-Adalet-Müsavat)
Editör: A. Atilla Can AKARCALI.
Doğu Kütüphanesi (Fatih-İstanbul)
ISBN: 978-605-217-83-4.
1. Baskı, Mart 2021, 384 sayfa.

Eser, elektronik ortamda da satışa sunulmuş olup, eserin ismini arama motoruna yazmak suretiyle ilgili sitelere erişmek mümkündür.

Eser, Editör Sayın AKARCALI tarafından kaleme alınan “ÖNSÖZ” akabinde Enver Paşa’nın Makedonya dağlarındaki genç subaylık yıllarından 4 Ağustos 1922 tarihinde Türkistan’da şehâdetine dek geçen tarihî seyir içinde sadece kendisinin hayatında değil yakın tarihimiz açısından da son derece önem arz eden olaylar on dört farklı başlık altında on dört farklı araştırmacı tarafından kaleme alınan makalelerden oluşmaktadır. Makale sahiplerinin cümlesi de genelde döneme, özelde ise yazmış oldukları makalelere ilişkin belli bir bilgi, birikim ve yetkinliği olan araştırmacılardır. Makalelerin tamamı da arşiv belgeleri de dâhil olmak üzere zengin dipnotları ve kaynakçayı içermektedir.

Eserdeki makalelere ve yazarlarına kısaca göz atacak olursak…

İlk makale, tarih alanında lisans ve yüksek lisans eğitimine sahip, yüksek lisans tezi de “II. Meşrutiyet ve Erken Cumhuriyet Dönemlerinde İttihatçı Bir Fedaî ve Milletvekili Atıf Kamçı” başlıklı bir araştırmacı olan Talha Burak ÜNLÜ tarafından kaleme alınan ve 9-30. sayfalar arasında yer alan “MAKEDONYA DAĞLARINDA BİR KAHRAMAN-I HÜRRİYET: ENVER BEY” başlıklıdır.

İkinci makale, İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Ana Bilim Dalı doktora öğrencisi olan Tuğrul Oğuzhan YILMAZ tarafından kaleme alınan ve 31-58. sayfalar arasında yer alan “ENVER PAŞA-TRABLUSGARP SAVAŞI” başlıklıdır.

Üçüncü makale yine İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Ana Bilim Dalındaki bir başka doktora öğrencisi olan Samet ÖZDEMİR tarafından kaleme alınan ve 59-70. sayfalar arasında yer alan “ENVER PAŞA’NIN BİR ÇIKARMA GİRİŞİMİ: BOLAYIR MUHAREBESİ VE ÇIKARMA GİRİŞİMİ” başlıklıdır.

Dördüncü makale, Eskişehir Anadolu Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü mezunu ve hâlihazırda da tarih öğretmeni olan değerli eğitimci Yusuf YILMAZ tarafından kaleme alınan ve 71-90. sayfalar arasında yer alan “BATI TRAKYA HÜKÛMETİNİN KURULMASINDA ENVER PAŞA’NIN ROLÜ” başlıklıdır.

Beşinci makale, akademik kariyerinde Türk havacılığının gelişimi konusunda tezleri de dâhil olmak üzere olmak üzere değerli çalışmaları olan Doç. Dr. Hv. Öğ. Kd. Alb. Osman YALÇIN tarafından kaleme alınan ve 91-125. sayfalar arasında yer alan “OSMANLI ASKERÎ HAVACILIĞI VE TÜRK HAVACILIĞINDAKİ YERİ” başlıklıdır.  

Altıncı makale, tarih doktoru ve Millî Eğitim Bakanlığı bünyesinde Adıyaman’da tarih öğretmeni olarak görev yapmakta olan değerli eğitimci Ali KAŞIYUĞUN tarafından kaleme alınan ve 127-155. sayfalar arasında yer alan “I. DÜNYA SAVAŞI’NDA OSMANLI ORDUSUNDAKİ DÜZENLEMELER VE ENVER PAŞA (1914-1918)” başlıklıdır.

Yedinci makale, lisans eğitimini gazetecilik dalında, yüksek lisans eğitimini de uluslararası ilişkiler dalında yapmış olan ve hâlen metin yazarlığı yapmakta olan Hakan BOZ tarafından kaleme alınan ve sayfa 156-180. sayfalar arasında yer alan “ENVER PAŞA VE SARIKAMIŞ HAREKÂTI: EFSANELER VE GERÇEKLER” başlıklıdır.

Sekizinci makale Çanakkale 18 Mart Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Bölümü Öğretim Elemanı A. Atilla Can AKARCALI ve Kafkas Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesinde doktora öğrencisi olan Yasin ÇATAL tarafından müştereken kaleme alınan ve 181-216. sayfalar arasında yer alan “ÇANAKKALE MUHAREBELERİNDE ENVER PAŞA’NIN SİYASİ VE ASKERİ FAALİYETLERİ” başlıklıdır.

Dokuzuncu makale Necmettin Erbakan Üniversitesinde öğretim üyesi olarak görev yapmakta olan Prof. Dr. Osman AKANDERE tarafından kaleme alınan ve 217-259. sayfalar arasında yer alan “I. DÜNYA SAVAŞ’INDA OSMANLI ORDUSUNDAKİ DÜZENLEMELER VE ENVER PAŞA (1914-1918)” başlıklıdır.

Onuncu makale Emekli Hv. Kur. Alb,, araştırmacı, yazar ve Ankara Üniversitesi Uygulamalı Bilimler Fakültesi öğretim üyesi İrfan PAKSOY tarafından kaleme alınan ve 261-301. sayfalar arasında yer alan “I. DÜNYA SAVAŞI’NDA SİNA-FİLİSTİN, IRAK CEPHELERİ VE ENVER PAŞA” başlıklıdır.

On birinci makale İstanbul Validebağ Anadolu Lisesi tarih öğretmeni ve İstanbul Aydın Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Bölümü öğretim üyesi Cengiz DEMİRCİ tarafından kaleme alınan ve 303-317. sayfalar arasında yer alan “ENVER PAŞA VE KAFKAS İSLAM ORDUSU” başlıklıdır.

On ikinci makale lisans eğitimini İngiliz dili ve edebiyatı dalında yapmış, hâlen de Millî Eğitim Bakanlığı bünyesinde İngilizce öğretmeni olarak görev yapmakta olan değerli eğitimci Burak CANDEMİR tarafından kaleme alınan ve 319-345. sayfalar arasında yer alan “ENVER PAŞA’NIN YURT DIŞI FAALİYETLERİ: BERLİN-MOSKOVA-BAKÜ” başlıklıdır.

On üçüncü makale lisans ve yüksek lisans eğitimini tarih alanında yapmış olan, hâlen Millî Eğitim Bakanlığı bünyesinde öğretmen olarak görev yapmakta olan değerli eğitimci İlyas KARA tarafından kaleme alınan ve 347-366. sayfalar arasında yer alan “KORBAŞILAR HAREKETİNDE ENVER PAŞA’NIN ROLÜ” başlıklıdır.

On dördüncü ve son makale de Türkistan tarihi ve kültür araştırmacısı ve yazar olan Çağatay KOÇAR tarafından kaleme alınan ve 367-384. sayfalar arasında yer alan “TÜRKİSTAN’DA ENVER PAŞA SEVGİSİ” başlıklıdır.

Enver Paşa’nın genç subaylık yıllarından Türkistan’da şehâdetine dek geçen tarihî dönem olan 20. Yüzyılın ilk çeyreğine bakacak olursak….

20. yüzyılın ilk çeyreği, dünya genelinde yakın zamanların en buhranlı dönemlerinden biridir. Türk milleti için İmparatorluk döneminden Cumhuriyet’e geçiş dönemini de içinde bulunduran bu evreye damgasını vuran İttihat ve Terakkî (İvT) ve onun lider kadrosu, yakın dönem siyasî tarihimizde de üzerinde en çok tartışılan konulardan birini oluşturur.

“Birinci Paylaşım Savaşı” olarak da bilinen I. Dünya Savaşı sonrası, klasik imparatorlukların tasfiye edildiği ve bu tasfiyeye mâruz kalan ülkelerde kurulan farklı siyasî yapıların modern dünya sistemine eklemlendiği bir dönemdir.

24 Temmuz 1908 tarihinde II. Meşrutiyet’in ilanı ile Osmanlı Devleti’nde yeni bir sayfa açılır. 1908-19018 arasındaki on yıllık dönemin ilk beş yılı olan 1908-1913 dönemi İvT Partisinin “dolaylı iktidar dönemi”, 1913-1918 dönemi de “mutlak iktidar dönemi” olarak bilinir. Bu on yıllık dönemin başat siyasî unsuru olan İvT Partisi/İktidarı/Yönetimi bir yandan Osmanlı topraklarını muhafaza etmeye, bir yandan emperyalizme karşı söylem geliştirmeye, bir yandan da sömürge halklarının ve mazlum milletlerin bağımsızlık savaşları için öncü rol üstlenmeye çalışmıştır. Üzerinde geçen neredeyse yüz yıllık bir mâzînin arkasında kalan İvT Cemiyeti, İvT Partisi ve onun (Enver, Cemâl ve Talat Paşalardan oluşan) üç başat şahsiyeti üzerine “İttihat ve Terakkî Araştırma Grubu” tarafından başlatılmış olan bu çalışmada Enver Bey-Enver Paşa bağlamında bahse konu tarihi dönem farklı açılardan ele alınmıştır.

Tüm cephelerde zelilâne yenilgiler yaşadığımız ve Meriç nehri ötesindeki (Dimetoka hâriç) Balkanlardaki tüm topraklarımızı kaybettiğimiz I. Balkan Savaşı’ndan iki yıl sonra girmek zorunda kaldığımız I. Dünya Savaşı’nda Osmanlı Orduları/birlikleri dört yıl boyunca varlık gösterdiği tüm cephelerde (Çanakkale, Kafkas, Sina-Filistin, Irak, Hicaz-Yemen, Trablusgarp, Makedonya, Romanya ve Galiçya Cephelerinde) fevkalâde sınırlı imkânlara rağmen büyük performans göstermiştir. Bu performans, Merhum Cemil MERİÇ’in ifadesi ile “kuğunun ölümünden önce en güzel şarkısı olan son şarkısını söylemesi” gibi fevkalâde etkileyici idi.

Yeni belgeler ışığında, Enver Paşa’nın İstanbul’da başlayıp, olağanüstü mücâdele ve faaliyetlerle Türkistan’da hazin bir şekilde son bulan hayatının çeşitli safhalarının ele alındığı ve müşterek bir çalışmanın mahsûlü olan ve Sayın A. Atilla Can AKARCALI’nın editörlüğündeki “ENVER PAŞA. Hürriyet-Adalet-Müsavat” isimli eser, okuyucuya, bu döneme ve tarihin aktörlerine yeni bir perspektiften bakma imkânı sunmaktadır.

Bu vesile ile yukarıda isimleri sıralanan ve her biri de değerli bilgi ve belgelere dayanan makalelerin yazarlarını “ENVER PAŞA Hürriyet-Adalet-Müsavat” başlıklı bu müşterek çalışmaya verdikleri değerli katkıları için tebrik eder, sahasına değerli bir katkı sağlamakta olan eserin okurunun bol olmasını diler, yakın tarihimizin genişliğine ve derinliğine bilinmesine katkı sağlayacak bu kabil çalışmaların artarak devam etmesini temenni eder, Enver Paşa’nın şahsında da 600 yıllık Devlet-i Âlîyye’nin son çırpınışları esnasında varlıklarını vatan ve millete adamış cümle şahit ve gazilerimizi de saygı ve rahmetle yâd ederim.

İrfan PAKSOY

© 2021. Yazının içeriğinin telif hakları yazarına ait olup, 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu gereği kaynak gösterilerek yapılacak kısa alıntılar ve yararlanma dışında, hiçbir şekilde önceden izin alınmaksızın kullanılamaz, çoğaltılamaz, yayımlanamaz ve dağıtılamaz.