Kelimenin ruhu var: Ağızdan ya da kalemin ucundan çıkan her cümle bir ruh halini yansıtır. Kızgın adamın seçtiği kelimelerle sakin adamın seçtiği kelimeler aynı değildir. Bilge adamınki hiç değil. En azından vurgusu farklılığını ortaya koyar.
Kimisi devrik cümlelerle anlatır düşüncesini, kimisi düz cümlelerle. Kimisi de yüklemsiz cümlelerle önemli olduğuna inandığı şeyin altını çizer. Kimisi coşkuludur: Hayatı en heyecanlı yanıyla yaşar. Yoktan heyecanlar da yaratabilir. Geçmişte yaşadıklarını anlatırken, aynı ruh halini eksiksiz vermeye çalışır. İyice abartılı bir habercidir o. Kimisi çok yalındır: Soruları da kısadır; cevapları da. Kimisi ayrıntıların içinde hem kendini boğar; hem de dinleyeni.
Yüklemsiz cümle kurmanın ve düşündüğünü anlatmanın en büyük ustası Cemil Meriç’tir. Ayrıntılı anlatımın ise; Roma İmparatorlarından Marcus Aurelius.
Kimileri vardır ki, uzun cümlelerle anlatımın gerçek anlatım olduğu inancındadır; kimileri de kısa anlatımın. Kısa anlatımın ustalarından biri Nurullah Ataç, diğeri Ömer Seyfettin’dir.
Bütün bu örnekler bir ruh halinin dışa vurumudur kuşkusuz ama yalnızca bununla sınırlı değildir. Anlatım aynı zamanda bir tarz (üslup) ister. Kısaca: Anlatmak bir sanattır.
Kısa öykücülüğün ustalarından Sait Faik kendi tarzını; yaşadığı hayat tarzından çıkarmıştır. Yaptığı iş balıkçılık. Bu iş hızlı ve kısa komutlar ister. Eğer yelkenler açılacaksa “yelkenler fora” demek yeterlidir. Sait Faik aynı zamanda denizin ruhunu da keşfeden adamdır tıpkı Halikarnas Balıkçısı (Cevat Şakir Kabaağaçlı) gibi. Deniz uzun cümleleri kaldırmaz. Dahası deniz teklifsizliğin dünyasıdır. O dünyada kelimelerin ruhu kelebek gibidir. Cümlenin bedenine sığmaz. Uçar, uçar, uçar: Abartısız ve tam ahenginde. Ne kelimenin altı çizilir; ne de cümlenin. Çoğu kez konuşmadan anlaşma sağlanır.
-2-
Konuşmadan anlaşmak: Âşıkların hal diliyle anlaşmasıdır. Bütün şairler bu noktada kusurludur. Kusurludur çünkü aşkın hallerinin ifşa edicileridir.Kelimelerin ruhundan anlamak: Unutulan bir güzelliktir şimdilerde. O ruhun duldasına sığınmak sığıntı olmak değil; o ruhun asude ikliminde gölgelenmektir.
Söz; ayniyle insandır. Cemil KANCA
Son Yorumlar