Üniversite Üzerine-V: Türk Üniversitelerinin Sayısal Göstergeleri

(YÖK, İstatistik, 24 Ekim 2021 itibariyle)

Tablo.1: Devlet ve vakıf üniversitesi, vakıf MYO ve yükseköğretim kurumu sayıları.

Ülkemizde, 129 Devlet ve 75 vakıf üniversitesi olmak üzere, yukarda belirtilen 24 Ekim2021 tarihi itibariyle, toplam 204 üniversite bulunmaktadır. Devlet ve vakıf üniversitelerinin bünyesinde Meslek Yüksekokulları (MYO’lar) da bulunmaktadır. Ancak bir üniversiteye bağlı olmaksızın vakıflar tarafından Meslek Yüksekokulu da kurulabilmektedir. Bu MYO’lara “Vakıf MYO” adı verilmektedir. Bu statüde kurulmuş olan, ülkemizde, 4 Vakıf MYO vardır. Üniversite;  fakülte, enstitü, yüksekokul  gibi birimlerden oluşan bir yükseköğretim kurumudur. Üniversiteler ile bünyesinde yar alan fakülteler, enstitüler, yüksekokullar ve Vakıf MYO’ların her biri yükseköğretim kurumudur. Bu anlamda, ülkemizde, 204+4=208 yükseköğretim kurumu bulunmaktadır.

Tablo.2: Çeşitli yükseköğretim düzeyindeki öğrencilerin sayları ve toplam içindeki oranı.

AÖ: Açık Öğretim; Uzakt Öğrtm: Uzaktan Öğretim, Y. Lisans: Yüksek Lisans, L. Üstü: Lisans Üstü Tablonun son sütunundaki değerler L. Üstü= Doktora +Y. Lisans, göstergeleridir.

Tablo.3: Çeşitli öğrenim düzeylerindeki öğrencilerin toplam içindeki oranları

Kısaltmaların anlamı: AÖ: Açık Öğretim; Uzakt Ö: Uzaktan Öğretim, Y. Lisans: Yüksek Lisans, L. Üstü: Lisans Üstü

Nicelik göstergelerinden çıkarılan

SONUÇLARIN YORUMU

Yukardaki nicelik verilerinden şu genel sonuçlar çıkarılabilir. Türk yükseköğretiminde:

1. Lisans öğrenci sayısı, toplam öğrenci sayısının yaklaşık %58’i, önlisans öğrenci sayısı toplamın yaklaşık %38’i.
2. Yüz yüze öğrenim gören lisans öğrenci sayısı toplamın yaklaşık %30’u, önlisans öğrenci sayısı yaklaşık %11’i.
3. Toplam öğrencinin %46’sı yüz yüze öğretimde, %54’ü açık ve uzaktan öğretimde bulunmaktadır.
4. Lisans üstü (Y. Lisans+Doktora) öğrencilerinin toplam içindeki oranı: %5.5. Doktora öğrencisinin oranı %1.3.
5. Üniversitedeki öğrenci sayısı (8 240 977), nüfusun (yaklaşık 82 milyon) yaklaşık %10’unu oluşturmaktadır.

Bu sayısal göstergeler zaman zaman Batı ülkelerinin üniversiteleri ile kıyaslanır. Bizim ülkemizde, nüfusumuza göre, üniversite sayısının çokluğundan, kontenjanların boş kaldığından şikayet edilir. Bu şikayetler ne yazık ki yaygın önyargılardır. Bir şey batıdan daha az olsa şikayet edilir. Çok olunca yine şikayet edilir. Çünkü (örtülü olarak) ölçü onlardır. Dile getirilen gerekçe şudur: Üniversite mezunları iş bulamıyor. Buna rağmen kontenjanlar neden çok olsun?

Bu eleştirilere şöyle cevap verilebilir: Ülkemizde her ilde üniversite olmasının, yükseköğretim görenlerin dolayısıyla mezunların çok olması başarı olarak görülmelidir. Şöyle ki:

1. Sorun, üniversitelerin çokluğu ve kontenjanların fazla oluşu değildir. Mesele şudur:

(a) Üniversite adaylarının, öğrenim görmek istedikleri alanın gerektirdiği liyakate göre seçilmesi, ve

(b) Mezunların kazandıkları derecenin veya mesleğin asgari standartlarına sahip kalitede olmasının garanti edilmesidir.

Bunlar gerçekleştirildikten sonra, öğrenci sayısının, mezun sayısının çok olması iyi bir şeydir.

2. Söz konusu asgari standartlar uluslararası ölçüt ve ölçülerdir. Örneğin, uluslararası asgari standartlara sahip mühendis yetiştirilemezse, Türkiye’de yabancı mühendisler istihdam edilecektir. Türkiye’de yetişen bir mühendis başka ülkelerde de çalışamayacaktır.

3. Ülkelerin gelişmişlik düzeylerinin belirlenmesinde gözönüne alınan parametrelerden biri, üniversite mezunlarının nüfus içindeki oranıdır.

4. Bu koşullar sağlandıktan sonra, bir toplumda çok sayıda üniversite mezunu olmasının ne mahzuru olabilir?

5. Mezunların artışı başlangıçta bir türbülansa sebep olabilir. Ancak bu durum, rekabeti, kaliteyi, yeni iş alanları kurmayı, uluslarası çalışma imkanları arayışını zorlayacaktır. Küreselleşen bir dünyada dünya geneli çalışma alanı olacaktır.

6. Ancak şuna da işaret edilmelidir ki, bir toplumda bir kurum mükemmel olsa bile, tek başına başarılı olamaz. Bütün alanlara ait kurumlar bileşik kaplar gibi birlikte yücelir veya birlikte tükenir.

7. Üniversite ve bütün kurumlara ilişkin sorunlarımızın çözümü, reçeteler değil, genel olarak bütün kurumların ve toplumun düzeyinin yükseltilmesidir. Çözüm için sunulan reçetelerin doğru olup olmaması bir yana, bir problemi çözmeye niyeti olmayanlar, reçetenin mahiyetini anlamak yerine, peşinen ve öncelikle, uygulanamaz olduğunu göstermek üzere eleştirirler.

Durmuş GÜNAY

Kaynaklar
Ataünal, A. (1993). Cumhuriyet Döneminde Yükseköğretimdeki Gelişmeler. Ankara: MEB, Yükseköğretim Genel Müdürlüğü.
Bernal, J.D. (1995). Modern Çağ Öncesi Fizik (D. Yurtören, Çev.). Ankara: TÜBİTAK Popüler Bilim Kitapları.
Council of Europe (COE) (2006). Academic Freedom and University Autonomy. Parliamentay Assembly, Committee on Culture. Science and Education, Doc.10943.
Gasset, O.y.(1997). Üniversitenin Misyonu (B. Üçpınar, Çev.). İstanbul:Birleşik Yayıncılık
Günay, D. (2019a). Üniversite Felsefesi, İstanbul: Büyüyen Ay Yayınları.
Günay, D. (2019b). Türkiye’nin Üniversite Sorunu, İstanbul: Büyüyen Ay Yayınları.
Salmi, J. (2011). The Challenge of Establishing World-Class Research Universities in Developing Countries, (D.Günay, Koordinatör ve Editör), İstanbul: Uluslararası Yükseköğretim Kongresi: Yeni
Yönelişler ve Sorunlar (UYK-2011), Bildiri Kitabı, 3 Cilt, Cilt 1.ss.110-117, 2534 sayfa, Yükseköğretim Kurulu
Haşlakoğlu, O. ((2016). Platon Düşüncesinde Tekhne, İstanbul: Sentez Yayıncılık.
Heidegger, M. (1998a) Bilim Üzerine İki Ders, (H. Hünler, Çev.). İstanbul: Hakkı Hünler, İstanbul: Paradigma Yayınları.
Heidegger, M. (1998b) Tekniğe İlişkin Soruşturma (D. Özlem, Çev.). İstanbul: Paradigma Yayınları
Jasper, K. (1959). Idea of University, USA: The Beacon Press.
Koyre, A. (2004). Bilim Tarihi Yazıları (K. Dinçer, Çev.). Ankara: TÜBİTAK Popüler Bilim Kitapları.
Morin, E. (2013). Geleceğin Eğitimi İçin Gerekli Yedi Bilgi. (H.Dilli, Çev.). İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi, 4. Baskı.
Skirberg, G., Gilje, N. (2006). Felsefe Tarihi (E. Akbaş, Ş. Mutlu, Çev.). İstanbul: Kesit Yayınları