Prova Mankeni öykü kitabınızın adı. Şüphesiz, bu imge oldukça dikkat çekici. Kitabın kapağında mankenin üzerine iliştirilmiş kavramlar ve kelimeler, insanın başkaları tarafından biçilmiş rollerin, tanımların ve beklentilerin hem taşıyıcısı hem de nesnesi hâline gelişini düşündürüyor. Peki, Prova Mankeni sizin için neyi ifade ediyor? Kitabınıza bu adı verirken neler düşündünüz?
Alegorik yazmayı seviyorum. Prova Mankeni ismi de bu yüzden doğdu. Farklı isimler düşündüm ama hiçbiri içime sinmiyordu. Prova Mankeni nasıl geldi, nerede şimşek çaktı hatırlamıyorum ama bulunca çok sevinmiştim. Tam da öykülerimi anlatıyordu. Benim imge dünyama da uygundu. Kapakta eski kumaşlarla kaplı bir manken olur diye düşünmüştüm ilk. Hatta içinde aynı isimde öykü ararlar diye o öyküyü yazmıştım.
Bir öykü yazarı olarak insanın kimliğini, varoluş hâllerini, yalnızlığını, toplumsal rollerini, yabancılaşmasını, kendisine ve başkalarına karşı sorumluluklarını ele alıyorsunuz. Buradan hareketle sormak isterim: İnsan kendi hayatının öznesi mi, yoksa kendisine verilen rolleri oynayan bir figüran mı? İnsanın kendi hayatı üzerindeki irade ve özgürlüğü konusunda neler söylersiniz?
Kimlik ve beden, üzerinde en çok durduğum mesele galiba. Tüm yazdıklarıma uzaktan baktığımda en belirgin izleğin bu olduğunu fark ettim. Elbette farklı şekillerde işlemişim. İnsan, kendi arzuları ve başkalarının beklentileri arasında sıkışıyor. Her iki uca olan mesafeyi bozmadan ve sınırları ihlal etmeden kusursuz bir denge kurma arayışı gibi geçiyor hayatımız. Bu noktada irade ve özgürlükten söz edemeyiz maalesef.
Kitabınız Kadınlar ve Diğerleri olmak üzere iki bölümden oluşuyor. Bu bölümleme hangi düşünceden doğdu? Kadınları ayrı bir başlık altında ele almanızın nedeni, kadını belirginleştirmek mi, yoksa bu ayrımın arkasında başka bir yaklaşım mı var?
Bu bölümler kendiliğinden oluştu. Öykülerimi sıralarken kadınlarla ilgili olanları başa almıştım. O bölümün adına kadınlar demek uygundu. Diğer bölümün adını düşünürken ise bir karşıtlık olarak diğerleri ismini verdim. Böylelikle kadınlar bölümüne işaret etmiş oldum. Amacım o bölümdeki öyküleri silikleştirmek değildi. Hatta o bölümde de kahramanı kadın olan öykü çok. Sadece ilk bölüm kadar kadın meselesi bariz değil.

Bir öyküye başlarken zihninizde tamamlanmış bir hikâye mi bulunur, yoksa yazma süreci sizin için bir meselenin peşine düşmek midir? Kahramanlar, durumlar ve olaylar ilerledikçe öykü kendi imkânlarını mı açığa çıkarır? Başka bir deyişle, öyküyü siz mi kurarsınız, yoksa yazdıkça öykünün sizi götürdüğü yere mi varırsınız?
Genelde kafamda hikâyeyi tamamlamadan yazmaya başlamam ama bazen aklıma gelen bir fikri, ilk cümleyi veya finali not alabilirim. Tamamen kurguyu tamamladıktan sonra masaya otursam bile yazarken eklemeler yapabiliyorum. Bazen olayları, bazen öykünün meselesini, bazen finali değiştiriyorum. Hem öyküyü ben kurarım hem de peşinden sürüklenirim. Bu tamamen yarattığımız anlatıcının bizi ne kadar yönlendireceğiyle ilgili. Bu durumun pek elimizde olduğunu sanmıyorum.
Öykülerinizden birinde, “Yapabilirim. Gerçeği acıtmayan hayaller kurabilirim.” diyorsunuz. Hayal kurmak, gerçeğin gerilimlerinden kaçmanın bir yolu mudur? Kendimizi korumak, gerçekle yüzleşmeyi ertelemek için mi hayallere sığınırız? Sizin için edebiyat, gerçek ile hayal arasında nerede duruyor? Bu ikisi arasındaki gerilim edebiyata nasıl bir imkân sunuyor?
Evlilik aşkı öldürür denir. Bence bu, tüm hayaller için geçerli. Hayal edilen iyidir. Kusurlardan arındırılmıştır. Gerçekte ise hayal edilen şeyin olumsuzluklarıyla da karşılaşırız. Gerçeklerden kaçmak için sadece hayal kuralım demiyorum elbette. Benim o öyküde anlatmak istediğim şey aslında sonuçtan ziyade sürecin güzelliği. Hayal kurmaya ve bu hayal için çabalamaya devam edelim ama mutlaka gerçekleşmeli telaşına girmemize gerek yok. Gerçekleştiğinde büyüsü bozulacak çünkü. Bırakalım, bizi büyülemeye devam etsin.
Öyküleriniz, açıklayan, öğreten ya da okura belirli bir düşünceyi dikte eden bir anlatımdan ziyade, onu düşünmeye ve yorumlamaya çağırıyor. Sanki çözümlenmiş bir anlam sunmaktan çok, öykünün okurun zihninde sürmesini; hatta orada birtakım boşluklar, sorular ve tereddütler bırakmasını istiyorsunuz. Okurun metinle kurduğu ilişki ve anlamın oluşumundaki rolü konusunda ne düşünüyorsunuz?
Aslında söylemek istediklerimi edebiyat yoluyla iletmeye çalışıyorum. Bunu yaparken elbette üst perdeden konuşamam. Okuru önemsiyorum, onun keşif zevkini elinden almak olmaz.
Tamamen kapalı metinler yazıp sadece anlayanlar okusun da demiyorum. Bazı boşluklar ve sorularla tekrar başa dönmesini ve üzerine düşünmesini sağlama gayretindeyim.
Edebiyat okuru rahatlatmalı, alışkanlıklarını ve kabullerini pekiştirmeli mi? Yoksa onu huzursuz ederek hayatını, değerlerini ve yerleşik düşüncelerini sorgulamaya mı çağırmalı? Sizce iyi bir öykünün okurda bırakması gereken iz nedir? Zeynep Kahraman Füzün, edebiyatın bu iki imkânı arasında nerede duruyor?
İkisi de mümkün. İkisine de ihtiyacımız var. Okurluk, sürekli güzergâhı değişen bir yolda olma hali. Zaman zaman daha eğlenceli şeyler okumak isteyebiliriz. Bunu inkar etmiyorum ve bazen mizahi bir dille yazıyorum ama ironi barındıran öykülerimin dahi rahatsız edici bir tarafı var.
İyi bir öykü veya film sorduğu soruyla iyidir, işlevseldir. Yoksa edebiyat salt estetik bir sanat değildir, bence olmamalıdır. Edebiyatla felsefeyi birbirinden ayıramayız.
Öykülerinizde sorgulayan, eleştiren ve zaman zaman karşı çıkan muhalif bir ses hissediliyor. Bu tavrın kişiliğinizle ve hayata bakışınızla ilişkisi nedir? Yazdıklarınızla yaşama biçiminiz arasında nasıl bir bağ kuruyorsunuz? Edebiyattaki muhalif sesiniz, kişisel itirazlarınızın bir uzantısı mı, yoksa yazının kendi içinde geliştirdiği bağımsız bir tutum mu?

Kafam karşıtlıklarla çalışıyor. Hangi konu konuşulursa konuşulsun itiraz edecek bir şey buluyorum. Benim düşüncemde saf iyilik veya saf kötülük yok. Her şey kusurlu ve eksik. Hiçbir şey tamamlanmamış. Bu tavrım elbette yazı evrenimi de etkiliyor.
Yazarlık serüveninizin bu döneminde nelerle meşgulsünüz? Üzerinde çalıştığınız yeni öyküler, kitap projeleri ya da okurla buluşmasını beklediğiniz başka çalışmalarınız var mı?
Şu anda yeni öykü dosyamı hazırlıyorum. Aslında romanımı yazmıştım ve onun üzerinde çalışıyordum ama kitaplarımda yer almayan öykülerime dönüp baktığımda neden dosyama almadığımı anlayamadığım epey öykü buldum. Hem de yakın zamanda yazdığım öyküler bunlar. Son beş yılın öyküleri. Onları toparlamaya çalışıyorum.
Son olarak neler söylersiniz?
Herkese akıl sağlığı dilemekten başka ne diyebilirim.
Teşekkür ederiz.
Muaz ERGÜ
Zeynep Kahraman FÜZÜN
- 1986 Akhisar doğumlu.
- Lisans ve yüksek lisans eğitimini Dokuz Eylül Üniversitesinde tamamladı.
- İlk öykü kitabı Köz Yanılması 2018’de,
- İlk romanı Dünya Topraklarında 2021’de,
- Son kitabı Prova Mankeni 2025’te yayımlandı.
- Öyküleriyle Kitap-lık, Trendeki Yabancı, Öykü Gazetesi vb pek çok dergide yer aldı.

Son Yorumlar