İki farklı kavramın nasıl birbiriyle ilgisi var diye düşünebilirsiniz. Yeni, farklı ve yaratıcı düşünebilmenin bir yolu da çapraz düşünme tekniğini kullanmaktan geçer. Böylelikle aralarında bağ olsun olmasın, iki kavram veya olgu yeni bir sentezin yapı taşını oluşturur.
Çapraz düşünme tekniğini nasıl yapıyoruz? Önce bir sorunumuz ya da bakış açısını genişleteceğimiz, değiştireceğimiz bir kavramı veya olguyu alıyoruz. Sonra doğrudan onunla ilgisi olmayan bir nesneyi, olguyu, bilgiyi, tekniği, kişiyi vs. seçiyoruz. Seçtiğimiz kavram, bilgi, olay ve olgunun özelliklerini yazıyoruz. Yazdığımız bu özelliklerle sorunumuz ya da yeni şekil vereceğimiz olgu arasında bağlantılar kuruyoruz.
Şimdi seçtiğimiz kavram Japonların kintsugi ismindeki tekniği. Ufkumuzu genişletecek bir bakış açıcı olması için mizahı nasıl görmemiz gerektiği ise ana meselemiz.
Seçtiğimiz kavram Japon felsefesinde Kintsugi isimli tekniğin özelliklerinden yola çıkarak mizahın terapik etkisini ortaya koyacağız. Önce Kinsugi nedir açıklık kazandıralım. Kintsugi etimolojik olarak Japonca kin kelimesi altın tsugi ise birleştirmek kelimelerinden oluşan bir kelimedir. Altınla birleştirmek anlamındadır.
İlginç bir hikâyesi var. Rivayete göre 15. Yüzyılda Japon İmparatorunun çok sevdiği vazosu kırılmış. Tamir için Çin’e göndermişler. Tamir sonrasında imparator vazoyla uyumlu olmayan metal zımbaları beğenmemiş. Japon sanatçılardan kırılan vazoyu daha güzel yapmalarını istemiş. Kırılan yerler altınla yapıştırılınca eskisinden daha değerli bir eser ortaya çıkmış. Kintsugi tekniği ile bakış açısını değiştirerek kırık ve kusurlu bir şeyden güzel bir eser oluşturmak mümkün.
Şimdi kintsugi tekniğinin özelliklerinden yola çıkarak mizahın terapik etkisini belirleye biliriz.
1. Kintsugide kırılan bir vazo söz konusudur. Her şey yolunda iken düzgünken bir vazo kırılabilir. Kırılma özelliği ve potansiyeli vardır.
Bir insan da her şey yolunda iken, düzgün iken ruhen ve bedenen yaralanabilir, kırılabilir incinebilir.
Kintsugide kırılan yerler altınla onarılarak eskisinden daha değerli, daha benzersiz, daha güzel hale gelebilir.
İnsan da kırıldığında, incindiğinde, yaralandığında yaşadığı acıları mizahla onararak eskisinden daha neşeli, daha benzersiz, daha güçlü bir duruma gelebilir. Örneğin Aziz Nesin çok yoksul ve zor bir çocukluk dönemi geçirmiştir. Hayatta karşılaştığı zorlukları mizaha dökmüştür. Kendini “Gözyaşlarını kahkahaya çevirmeyi başaran simyacı” olarak tanımlamıştır.
2. Kintsugide kırılan yerler gizlenmez, altın kullanılarak daha güzel ve değerli görünmesi sağlanır.
Yaralanan kırılan kişi de kayıp, başarısızlık, travmayı gizlemez. Onu komik metaforlarla daha belirgin ve gülünecek bir şey haline getirir.
3. Her vazodaki kırıklar birbirine benzer. Kırıklar vazoyu başka vazolardan benzersiz yapmaz. Ama altınla tamir gördüğünde benzersiz güzellik açığa çıkar.
Her insanında kırılmaları, yaraları, incinmeleri, travmaları birbirine benzer. Bu travmalar yaralanmalar, acılar kişi diğerlerinden çok benzersiz yapmaz. Ancak kişiler bu yaraları travmaları kendine özgü bir mizahla sanata dönüştürdüğünde benzersiz bir güzellik ve kişilik kazanabilir.
4. Vazonun kırılmasıyla ona uygun altının bulunması ve tamir edilmesi zaman alır. Ustaca iş çıkarılması dikkat, emek ve zaman gerektirir.
İnsanın da yaralarını, travmalarını, acılarını tamir edebilmesi ve mizah sanatının incelikleriyle onu neşeye döndürebilmesi için zaman gerekir. Olayın aktörüyken onunla dalga geçmek zordur ama aradan zaman geçip seyircisi olunca rahatlıkla dalgamızı geçebiliriz. Komediyi üzerinden zaman geçmiş trajedi olarak tanımlayan düşünürler var.
5. Vazonun kırılması onun mükemmel olmadığını, bir şeyin sonsuza dek aynı olamayacağını, değişeceğini, sürecin farklı şekilde devam edeceğini hatırlatır.
İnsanın da yaralanması, travması, incinmesi insan hayatının mükemmel olmadığını, değişeceğini ve sürecin farklı şekilde devam edebileceğini bize hatırlatır.
Kintsugi tekniğinde vazo kırılmakla kusurun yeni bir güzellikle taçlanabileceğini hatırlattığı gibi insan hayatındaki yaralanmaların, travmaların, acıların mizahla daha güzel bir olguya kusurun yeni hatırlatır.
Mizah yan etkisi olmayan bir terapi yöntemidir. Kintsugi tekniğinde kırıklık inkâr edilmez, saklanmaz, altınla taçlandırılarak daha değerli bir şey dönüşür. Hayata mizah katarken de yaralar, travmalar, acılar inkâr edilmez, saklanmaz, unutulmaz ama onlar mizaha dönüştürülerek bize neşe katabilir, bizi farklı benzersiz ve değerli yapabilir.
Durdu GÜNEŞ
Son Yorumlar