Orijinal Stiliyle Kendisini Kabul Ettiren Bir Kıymetli: Mihemed Şêxmûs Salih

1948’de, Kürtçede Qamışlo olarak bilinen, Suriye’nin kuzey doğusunda, Türkiye sınırında yer alan Haseke’nin merkezi olan Kamışlı’da dünyaya gelen, giriftarlarının Mihemed Şêxo adını yakıştırdıkları  Mihemed Şêxmûs Salih, işgüzar müzik eleştirmenleri ve yazarlarınca, Mehmet Ruhi Su ile ortak paydada buluşturulmuşsa da, ikisinin müzikal, sosyokültürel ve sosyopolitik arka planına layıkıyla vâkıf olmakla kalmayıp, sözü edilen özelliklerinden taviz vermeyen, müzik ve dolayısıyla edebiyat ortamına  gökten zembille indirilmiş isimleri umursamayanlar, ayrı tellerden çaldıklarını idrak etmekte gecikmemişlerdir.

Su ile Salih’in öncelikle, sosyokültürel ve sosyopolitik bağlamlarda buluşmaları mümkün değildir çünkü dünyaya gözlerini Van’da, 1 Ocak 1912 tarihinde, Ermeni kültürüyle harmanlanmış bir ailede açsa ve müzik merdiveninin basamaklarını çıkmaya başladığı andan itibaren, Türkiye’nin sosyokültürel zenginliğinden söz etse de Su, ulus-devlet paradigmasına canıgönülden bağlı isimleri bir araya getirmek için enstrümanını eline almıştır. Sözlerini kendisinin kaleme aldığı, ırkçılığa dümen kıran milliyetçiliklerini ulusalcılıkla makyajlayan kahir ekseriyetin, belirli milli günlerde ve ulusalcılıkla genel olarak iyi geçindikleri için Makbul Vatandaşlıktan taviz vermeyerek bu dünyadan göçen isimlerin cenaze törenlerinde tok ve gür sesle seslendirdikleri  Ankara’nın Taşına Bak’ın müziğini, dengbejlikte Salih’ten farklı bir alan açarak ilerleyen Hasan Zirek’in “Ey Niştiman” (Vatan) adlı eserinden almasıyla Salih’le bir araya sosyokültürel ve sosyopolitik bağlamlarda buluşamayacağını belgelemiştir. Zirek’in “Ey Niştiman”ı, notaya, bir Ermeni ilahisinden beslenerek alması için de bir parantez açılmalıdır çünkü ilahi dâhil, Ermeni ezgileri, sadece Su’yu değil, dengbejleri de beslemiştir. Sözgelimi dengbejlik dairesine alınan, 3 Eylül 1900 tarihinde, Batman’ın merkez ilçesine bağlı köylerinden Binatlı’da doğan ve 15 Ocak 2005 tarihinde Ermenistan’ın başkenti Erivan’da ölen Karapetê Xaço,  dengbejliği, Ermeni folklorik malzemelerinden istifade ederek besleyen bir isimdir.

Sözü ve müziği kimi kez apolojist söylemle canciğer kuzu sarması olsa ve  Mihemed Arif Cizrewi düzeyine yükselemese de Salih’in, özeleştiri ile eleştiri arasına duvar örmemesi, içinden  çıktığı yapıda çöpsüz üzümlük ve sapsız armutluk görmemesi, Su ile zorla da olsa yollarının kesişemeyeceğini belgelemektedir.

Su, ona sadık iz sürücüler çoğaltmış bir isimken Salih, tek sesli orkestra olarak kalmayı yeğlediği için, onlara müzikal bağlamda da aynı kümede yer verilemez.

Sümeyra Çakır, sadece sesi ve enstrüman seslendirme tarzı Su’ya benzediği sanılarak Dişi Ruhi Su olarak anılmıştır ama ne Salih’le çağdaş, ne de ondan sonra gün ışığına çıkan kadın dengbejler, Dişi Mihemed Şêxmûs Salih olarak anılmışlardır.

Dişi Ruhi Su, sorun yüklü bir sıfattır çünkü Çakır, Su’yu, hem müzikal, hem de sosyokültürel ve sosyopolitik bağlamlarda takip etmemiş bir sanatçıdır.

Çakır, Behice Boran’ın müzikteki karşılığı olarak konumlandırılabilecekken Su, Boran’ın sorularını çoğalttığı bir alanda ilerlemekten imtina etmemiştir.

Doğduğu yerde, kırk bir yaşında, 1989 yılında vefat eden Salih, Suriye’nin, Orta Doğulululaştırılmış coğrafyanın ülkelerinden biri olduğunun bilinciyle enstrümanını ve sesini yükseltmiş, ayakları yere her daim sapasağlam basan bir dengbejdir. Bu yüzden, içinde Suriye’nin de bulunduğu coğrafyaya, İngilizlerin  Orta Doğu adını verdiğini es geçerek Orta Doğululaştırılmış Coğrafya tabirini tercih etmeyenler de onun diyarına mihman olamazlar.

Neoliberal düzeneğe, diğer türler gibi eklemlenmekten uzak duramayan Kürtçe Müzik, Salih gibi değerlerini ön plana çıkarmadığı müddetçe sığlığın tuzağına düşmekten kurtulamayacaktır.

Mihemed Şêxmûs Salih, sadece Kürtçe değil, insanca konuşanların mihmandarıdır ve yıllar sonra da önce bu özelliğiyle yâd edilecektir.

Mehmet Akif ERTAŞ

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir